Türkiye'deki çocuk yoğun bakım ünitelerinde erken mobilizasyon uygulamalarının değerlendirilmesi: Hemşirelerin görüşleri

Çocuk yoğun bakım ünitelerinde (ÇYBÜ) yatan çocuk hastalar, hareketsizlik nedeniyle venöz tromboembolizm, basınç yarası, kas güçsüzlüğü gibi defektlerle karşı karşıya kalabilirler. ÇYBÜ'de yatan hastaların hareketsizlik nedeniyle yaşayabilecekleri komplikasyonları azaltabilmek için standart bir rehabilitasyon ve mobilizasyon planının oluşturulması önemlidir. Araştırma, Türkiye'de bulunan ÇYBÜ'lerde erken mobilizasyon uygulamalarını değerlendirmek amacıyla planlanmıştır. Araştırma, Mart-Ekim 2024 tarihleri arasında online platform kullanılarak Sağlık Bakanlığı 2024 verilerine göre 102 ÇYBÜ'nün 75'inde görev yapan sorumlu/kıdemli hemşirelere ulaşılarak yapılmıştır. Veriler araştırmacılar tarafından hazırlanan "Katılımcı ve Ünite Değerlendirme Formu" ve "Erken Mobilizasyon Değerlendirme Formu" kullanılarak elde edildikten sonra, uygun istatistiksel paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen verilere göre; 75 üniteden 2'sinde 'erken mobilizasyon protokolü/kılavuzu' bulunduğu, %57,3'ünde yatan hastalar için 'hasta yeterince stabil hale gelir gelmez' erken mobilizasyona başlandığı ve erken mobilizasyon uygulamalarına %81,3 oranda hemşirenin katıldığı belirtilmiştir. Katılımcılar "ünitede yatan hastalar için erken mobilizasyonun önemini" 5 puan üzerinden 3,13±1,004 puan ortalaması ile 'önemli ve öncelikli' olduğunu ve "erken mobilizasyon uygulamalarının gerekliliğini" 10 puan üzerinden 8,4±1,724 puan ortalaması ile gerekli olduğunu bildirmiştir. Katılımcılar erken mobilizasyon faydaları olarak "hareketsizliğe bağlı kontraktür oluşumunda azalma", "taburculuk sonrası günlük yaşama katılımda iyileşme", "ÇYBÜ bakımının hasta üzerindeki psikolojik etkisinde iyileşme", "tromboemboli riskinin düşmesi"ni en yüksek düzeyde erken mobilizasyonun faydaları olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca erken mobilizasyonun uygulanmasının önündeki algılanan potansiyel engeller olarak "yazılı kılavuzların/ protokollerin eksikliği", "sağlık çalışanlarının ve ekipmanların yetersizliği", "hastaların sedasyon düzeyi ve hastalığının ciddiyeti" ve "çalışanların iş yükünün fazla olması" olduğunu bildirilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular doğrultusunda katılan ünitelerde erken mobilizasyon protokolünün neredeyse hiç bulunmadığı, erken mobilizasyonun önemli ve öncelikli olduğu aynı zamanda yüksek düzeyde gerekli görüldüğü bildirilmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda erken mobilizasyonun uygulanabilmesi için her kurumun güncel literatür bilgiler ışığında hazırlanmış yazılı protokol oluşturması, düzenli olarak hizmet içi eğitimler yapılması ve randomize kontrollü çalışmalar yapılması önerilmektedir.