An empirical analysis of the effectiveness of Automatic Enrollment Private Pension System in Turkey: Nudge theory perspective

Sosyal Güvenlik Sistemi insanların ekonomik refahları ve ülkelerin makro ekonomik dengeleri açısından oldukça önemlidir. Sistemin sürdürülebilir yapısının sağlanması için tarih boyunca birçok reform uygulanmıştır. Bu reformların en önemlisi olan Bireysel Emeklilik Sistemi, Sosyal Güvenliğin bir tamamlayıcısıdır. Ancak, Sosyal Güvenlik Sistemi'nin sürdürülebilirliği için Bireysel Emeklilik Sistemi'ne katılımın yeterli seviyede olması gerekmektedir. Fakat Türkiye'de Bireysel Emeklilik Sistemine katılım istenilen seviyelere ulaşamamaktadır. Bu sebeple, dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistem'i politika yapıcılar tarafından uygulanmaya başlanmıştır. Otomatik katılım, yapısı itibariyle insanları daha rasyonel kararlar almaya doğru yönlendirmektedir. Bu bağlamda, tezin ilk önemli bulgusu Türkiye'deki Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi ile davranışsal iktisat Dürtme türü politikaların arasında saptanan benzerliktir. Türkiye'deki Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi, insanların bilişsel yanlılıkları sayesinde onları sistemde kalmaya doğru dürterek emeklilik dönemlerindeki ekonomik refahlarını arttırmayı amaçlamaktadır. Tezin temel amacı, bireylerin Türkiye'deki Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi'nden ayrılma veya sistemde kalma kararlarını etkileyen demografik ve davranışsal faktörleri saptamaktır. Bu bağlamda, 570 kişinin çevrimiçi anket cevapları ile iki ampirik model oluşturulmuştur. Birinci modelin sonuçlarına göre, bireyin aylık gelir durumu ve temel okuryazarlık seviyesinin artması Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi'nden ayrılma ihtimalini arttırırken; bireyin sisteme duyduğu güvenin artması Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi'nde kalma ihtimalini arttırmaktadır. İkinci modelin sonuçlarına göre ise Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi'nde kalan bireylerin %53'ünün sistemden ayrılmak için gereken başvuru ve evrak işlerinin fazlalığı nedeniyle sistemde kalmaya devam ettiği saptanmıştır. Bireylerin bu düşüncede olmasını etkileyen demografik faktörler incelendiğinde ise, bireyin yaşı ve eğitim seviyesi arttıkça veya bireyin hane halkı sayısı azaldıkça, sistemden ayrılmak için gereken başvuru ve evrak işlerinin fazlalığı nedeniyle sistemde kalma ihtimali artmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye'deki Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi'nin etkinliğini arttırmak için davranışsal teorinin bulgularından faydalanmak gerekmektedir. İnsan davranışlarının tam olarak rasyonel olmaması, davranışsal politikaların daha az maliyetle daha etkili sonuçlar elde etmesine olanak sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkiye'de Otomatik Katılımlı Bireysel Emeklilik Sistemi, Davranışsal İktisat, Dürtme, Varsayılan Seçenek, Probit Model