Türkiye'deki Suriyeli göçmenler bağlamında sivil katılım: Elâzığ örneği

Uluslararası göç hareketleri tarihin her döneminde var olmuştur. Bireysel ve toplumsal yaşamı derinden etkileyen göç ve sonuçları, beraberinde pek çok sorunu da getirmektedir. Bu sorunların yönetilmesinden temelde hükümetler sorumlu olsa da hükümetlerin de yetersiz kaldığı noktalar bulunmakta, bu alanlarda devlet sivil toplum kuruluşları ile güç paylaşımında bulunmaktadır. Sivil toplum kuruluşları göçle gelen dezavantajlı gruplar lehine bir takım iktisadi ve sosyal roller üstlenmektedir. STK'lar çift yönlü işlev görerek hem devletin eksik kaldığı noktaları tamamlamakta hem de göçmenlere sivil katılım imkânı tanımaktadır. Bu araştırmada, Türkiye'ye göç eden Suriyeli göçmenlerin STK'lar ile etkileşimleri konu edilmiştir. Uygulamalı bir araştırma olan bu çalışmada, STK'ların Suriyeli göçmenler üzerindeki etkileri ve Suriyeli göçmenlerin sivil katılımında STK'ların rolü incelenmiştir. Çalışmanın teorik kısmında konuya dair bazı kavramlar açıklanmış, mevzuat bilgisi verilmiş ve Türkiye'de Suriyeli göçmenlerle etkileşim içindeki ulusal ve uluslararası STK'lar taranmıştır. Ayrıca Suriyeli göçmenlerin kurduğu STK'lara, yabancı STK'lara ve Suriyeli göçmenlerle ilişkili uluslararası üst kuruluşlara değinilmiştir. Tespit edilen 72 STK'nın faaliyet detaylarına dair, görüşmeler ve web siteleri üzerinden veriler toplanmış ve tablolaştırılmıştır. Çalışmada, konunun daha iyi analiz edilebilmesi ve daha doğru tespitlerde bulunulabilmesi adına STK yetkilileri de konu kapsamına dâhil edilmiştir. Uygulama kısmında nitel araştırma metodundan faydalanılmıştır. Araştırmanın evrenini Eylül 2018'de Elazığ İl Göç İdaresi'nden alınan verilere göre yaklaşık 8 bin Suriyeli göçmen ve Elâzığ'da bu göçmenlerle etkileşim içindeki 21 STK oluşturmaktadır. Literatür taramalarındaki görüşme sayılarına dayanarak araştırmadaki görüşme sayısı 40-50 kişi olarak hedeflenmiştir. Çalışmada mülakat tekniğinden faydalanılması sebebiyle sorulara verilen cevaplar tekrara bindiği yerde görüşmeler sonlandırılmıştır. Bu çerçevede örneklem grubu, görüşmeyi kabul eden 18 STK yetkilisi ve 22 Suriyeli göçmen olmak üzere toplam 40 kişiden oluşmuştur. Kartopu örneklem tekniği ile önce STK yetkililerine ulaşılmış onların referans olmasıyla Suriyeli göçmenlere ulaşılmıştır. Örneklem grubuna uygulanmak üzere yarı yapılandırılmış soru yönergeleri kullanılmış ve görüşmenin seyrine göre alt sorular belirlenmiştir. Görüşmeler ağırlıklı olarak 2019 yılında gerçekleştirilmiştir. STK yetkilileri; STK'ların şube müdürleri, il temsilcileri veya bu kişilerin yönlendirdiği konuyla ilgili STK mensuplarından oluşmuştur ve görüşmeler randevu alınarak genellikle STK ofislerinde gerçekleştirilmiştir. Suriyeli göçmenler ile yapılan görüşmeler ise STK'ların ofislerinde veya göçmenlerin evlerinde, tercüman refakatinde gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler yarı yapılandırılmış soru formuna bağlı kalınmaya çalışılarak ve konunun varsayımlarına dayalı olarak çözümlenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda göç sorunlarının aşılmasında ulusüstü organizasyonların, uluslararası, ulusal ve yerel sivil toplum örgütlerinin göçmenlere ve hükümetlere destek olduğu varsayımı doğrulanmıştır. Sivil toplum örgütlerinin Suriyeli göçmenlere yönelik gıda, giyim, eğitim, sağlık, barınma ve istihdam gibi konularda ayni ve nakdi yardımlar ulaştırdıkları, psikolojik ve hukuki danışmanlık konularında destek sundukları, göçmenlerin bilinçlenmesine ve yerel topluma uyumlarına katkı sağladıkları tespit edilmiştir. Ayrıca yaptıkları bilimsel yayınlarla hem ilgili kamu kurumlarını hem toplumu hem de göçmenleri bilgilendirmektedirler. Bu sayede toplumsal farkındalık ve duyarlılık oluşturarak göçmenlerin sosyal dokuya uyumlarını kolaylaştırmaktadırlar. Ayrıca bu bilimsel yayınlar ile politika yapım süreçlerine dolaylı şekilde katılmaya, yön vermeye çalışmaktadırlar. Ancak Suriyeli göçmenlerin STK'lar aracılığı ile siyasal iktidarların kendileriyle ilgili kararlarını etkileme gücü kazanabildikleri veya karar alma mekanizmaları üzerinde baskı oluşturabildikleri varsayımı doğrulanmamıştır. Çünkü yapılan görüşmelerde Suriyeli göçmenlerin STK'ları ihtiyaçlarının temininde maddi destek sağlayan kuruluşlar olarak gördükleri gözlemlenmiştir. Konunun ana temasını oluşturan sivil katılım konusunda Elazığ'daki Suriyeli göçmenlerin farkındalık düzeyinin yetersiz olduğu ve STK kültürüne henüz adapte olamadıkları tespit edilmiştir.