Türkiye'de doğal afetlerle ilgili yasal düzenlemelerin İzmir Bayraklı depremi kapsamında refah devleti ilkeleriyle ilişkili olarak değerlendirilmesi

Afetler sadece yaşamsal kayıplara neden olmakla, yapılı çevreye zarar vermekle kalmayıp, meydana geldiği toplumun tarihi, sosyal, kültürel, ekonomik yapılarına da zarar vermektedir. Her afet farklı sonuçlar doğurmuş, farklı çözümler beklemiştir. Buna paralel olarak uygulama ve yasal süreç de zamanla değişim göstermiştir. Osmanlı'dan günümüze dek bakıldığında afetzedelerin sekteye uğrayan hayatları desteklenmiş, yeniden hayata devam edebilmeleri adına imkanlar sunulmuş, bir dizi çalışmalar devlet tarafından üstlenilmiştir. Yapılan tüm çalışmalar refah devleti anlayışından ziyade bir gereklilik olarak görülmüştür. Çünkü afetler aniden gelişmekte ve toplumda herhangi bir kesim üzerinde seçim yapmamaktadır. Öyleyse kişilerin iradesi dışında gelişen bu süreç tesadüfidir. Refah devletinin, karma refah devlet yapısına evrilişi, mülkiyet yapısının, hak sahipliğinin değişimi gibi durumlar afetzedelere sunulan şartların da değişmesine neden olmuştur. Burada risk paylaşımı ön plana çıkmaktadır. Artık afetin oluşturduğu risk sadece devlet tarafından değil, sivil sektör, özel sektör, gönüllü sektör, dini kuruluşlar arasında paylaşılmaktadır ve devlet yine merkez konumundadır. Afet yönetiminde en maliyetli ve meşakkatli süreç iyileştirme aşaması olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda 30.10.2020 tarihinde yaşanan İzmir Depremi örneğinde 7269 sayılı Yasa kapsamında sürdürülen yeniden yapılanma faaliyetlerinde devlet yıkılmış, acil yıkılacak ya da ağır hasarlı yapılardaki hak sahipleri için inşa ettiği afet konutlarını tamamlamak üzere iken, üzerine üç sene geçmesine rağmen 6306 sayılı Yasa kapsamında orta hasarlı yapılardaki hak sahipleri için benzer bir durum söz konusu değildir. Refah devleti sistemi, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Avrupa Sosyal Şartı, Habitat Konferansları gibi uluslararası düzenlemeler ve yasal çerçevede yeniden yapılanma sürecinin farklı hasar gruplarında uygulanan anket çalışmaları neticesinde değerlendirildiğinde bir eşitsizliğin olduğu sonucuna ulaşılmış olup olası afetlerden sonra yeniden yapılanma süreci için ışık tutucu bir nitelik taşımaktadır.