Türkiye'de doğal olarak yetişen bazı Centaurea L. (Asteraceae) taksonlarının anatomik özelliklerinin incelenmesi

Asteraceae familyasından Centaurea L. cinsinin beş seksiyonuna ait (Acrolophus, Acrocentron, Cynaroides, Pseudopheopappus ve Stizolophus) altı taksonun (C. aggregata subsp. aggregata Fisch & Mey, C. antitauri Hayek, C. balsamita Lam.,C. cynarocephala Wagenitz, C. urvillei D. subsp. armata Wagenitz, C. urvillei D. subsp. hayekiana Wagenitz) kök, gövde ve yaprak anatomileri karşılaştırmalı olarak ışık mikroskobunda incelenmiştir. Taksonların ayırt edici anatomik özellikleri tanımlanmıştır. Kök, bütün taksonlarda iyi gelişmiş olup sekonder yapıdadır. C. aggregata subsp. aggregata, C. antitauri ve C. balsamita'da kökte sekonder ksilem, sekonder floemden daha iyi gelişmiştir. C. cynarocephala, C. urvillei subsp. armata ve C. urvillei subsp. hayekiana'da sekonder floem ile sekonder ksilem aynı büyüklükte olup, sekonder ksilemde parenkima hücreleri ve öz ışınlarının sayısı fazladır. Kökte salgı boşlukları şizogen veya lisigen tiptedir. C. aggregata subsp. aggregata, C. balsamita, C. cynarocephala, C. urvillei subsp. armata ve C. urvillei subsp. hayekiana'da sekonder floemde büyük lisigen salgı boşlukları bulunmaktadır. C. antitauri'de sekonder floemde şizogen ve lisigen, öz ışınlarının arasında ise şizogen salgı boşlukları bulunmaktadır. C. balsamita'nın gövdesi primer yapıdadır. Diğer beş taksonun gövdeleri sekonder yapıda olup Helianthus tipi sekonder kalınlaşma göstermektedir. İletim demetleri bütün taksonlarda açık bikollateral tiptedir. C. balsamita'da demet içi prokambiyum, diğer taksonlarda ise demet içi ve demetler arası kambiyum bulunmaktadır. İletim demetlerinin sayısı ve büyüklükleri taksonlar arasında farklılık göstermektedir. Gövdede iletim demeti sayısı en fazla olan C. antitauri (73 demet), en az olan C. aggregata subsp. aggregata'dır (22 demet). Gövdede küçük iletim demeti boyu en büyük olan C. aggregata subsp. aggregata'dır. Gövdede büyük iletim demeti boyu ve eni, küçük iletim demeti eni ve trake çapı en büyük olan C. cynarocephala'dır. Trake çapı en küçük olan C. urvillei subsp. hayekiana, büyük ve küçük iletim demeti boyu ve eni en küçük olan C. urvillei subsp. armata'dır. İncelenen bütün taksonlarda yapraklar izobilateral ve amfistomatik tipte, stomalar ise anomositik tiptedir. Yaprak stoma indeksi en büyük olan C. aggregata subsp. aggregata, en küçük olan C. cynarocephala'dır. Tez çalışmasında incelenen türlerin anatomik özelliklerinden belirlenmiş olan 25 değişkenden oluşan veri matrisi, Hiyerarşik Küme Analizi, Faktör Analizi ve Temel Bileşen Analizi yöntemleri ile analiz edilmiştir. Analizlerin sonucunda C. aggregata subsp. aggregata ve C. balsamita farklı seksiyonlarda olmalarına rağmen, anatomik özellikler bakımından birbirlerine diğer türlerden daha fazla benzerlik göstermiştir. C. antitauri, C. cynarocephala, C. urvillei subsp. armata, C. urvillei subsp. hayekiana türleri anatomik özellikleri bakımından diğer iki türden farklı bulunmuştur.