Türkiye'de e-ticaretin belirleyicileri: Fourier ADL eşbütünleşme ve fourier nedensellik testleri (2013-2022)

E-ticaret ortaya çıktığı dönemden mevcut zamana kadar başta tüketim olgusunda meydana gelen değişimler, internet altyapısındaki gelişmeler, bankacılık faaliyetlerindeki ilerlemeler ve son yıllarda ortaya çıkan Covid-19 pandemisi olmak üzere birçok sosyal, ekonomik ve teknolojik faktörle birlikte dönüşüm geçirmiş ve büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Hızla büyüyen e-ticaret sektörünün gelişimini belirleyen unsurlar, sektörün talep ve istihdam oluşturan bir yapı içermesi, teknolojik gelişmeleri hızlandırması, sosyal ve ekonomik gelişimi artırması bakımından önem arz etmektedir. Ticaretin uzun geçmişine kıyasla nispeten daha yeni olan e-ticaret sektörü, birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de gelişim göstermektedir. Bu Çalışmada 2013-2022 yıllarına ait veriler kullanılarak Türkiye özelinde e-ticaret işlem hacmi ile gayri safi yurt içi hasıla, banka ve kredi kartı sayıları toplamı, internet alan adları sayısı ve tüketici güven endeksi arasındaki ilişki Fourier ADL Eşbütünleşme Testi, Tam Düzeltilmiş En Küçük Kareler (FMOLS) Yöntemi, Dinamik En Küçük Kareler (DOLS) Yöntemi ve Kanonik Eşbütünleşik Regresyon Analizi (CCR) ile araştırılmıştır. Ayrıca modelde yer alan değişkenler arasındaki nedensellik ilişkilerini belirlemek amacıyla Granger Nedensellik Testi, Toda ve Yamamoto Nedensellik Testi, Fourier Granger Nedensellik Testi, Fourier Toda ve Yamamoto Nedensellik Testi ve Kesirli Fourier Toda ve Yamamoto Nedensellik Testi uygulanmıştır. Literatürde e-ticaret işlem hacminin belirleyicilerini inceleyen çalışmalardan farklı olarak bu Çalışmada fourier yöntemler kullanılmıştır. Söz konusu yöntemler, e-ticaret sektöründe büyük artışlara sebep olan Covid-19 gibi yumuşak geçişli yapısal kırılmaların etkisini göz önünde bulundurduğu için, modelde yer alan bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken olan e-ticaret işlem hacmi üzerindeki gerçek etkisinin tespiti noktasında önem arz etmektedir. Çalışmada yapılan regresyon tahminlerine göre (FMOLS, DOLS ve CCR), gayri safi yurt içi hasıla, banka ve kredi kartı sayıları toplamı, internet alan adları sayısı ve tüketici güven endeksinde yaşanan artışlar e-ticaret işlem hacmini artırmaktadır. Ayrıca yapılan nedensellik analizlerine göre değişkenler arasında tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir.