Causality test
70 theses under this subject heading
İthalat ve ihracatın ekonomik büyüme üzerine etkisi: 1989-2019 dönemi Türkiye örneği
Bu çalışmanın amacı 1989 – 2019 yılları arasında Türkiye Ekonomisinde ithalat, ihracat ve ekonomik büyüme ilişkisini incelemektir. Çalışmada üçer aylık frekanslar ile ölçülmüş veriler kullanılmıştır. (1989.Q1,Q2,Q3,Q4 ve 2019.Q1,Q2,Q3,Q4) Serilerin durağanlıkları ADF ve PP Testleri ile sınanmıştır. Birim Kök Testi sonuçlarına göre, serilerin düzey değerlerinde durağan olmadıkları görülmüş bu nedenle serilere fark alma işlemi uygulanmıştır. Seriler birinci farkta durağan hale gelmişlerdir. Johansen-Juselius Eşbütünleşme Analizi ile serilerin uzun dönemde aralarında bir ilişkinin olup olmadığı sınanmıştır. Bu test sonuçları, Türkiye' de uzun dönemde ithalat, ihracat ve ekonomik büyüme arasında bir ilişkinin mevcudiyetini göstermiştir. Nedensellik Analizi için ise Engle-Granger Nedensellik Analizi kullanılmıştır. Bu test sonuçları bize ithalat ve ekonomik büyüme arasında çift yönlü bir ilişkinin varlığını göstermektedir. Ayrıca ekonomik büyümeden ihracata tek yönlü bir ilişki ve ithalattan da ihracata tek yönlü bir ilişkinin varlığı ortaya konmuştur.
Bütçe açıklarının başlıca makroekonomik değişkenler üzerine etkisi: Türkiye örneği
Bu çalışmada Türkiye'de bütçe açıklarının başlıca seçili makroekonomik değişkenler üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bütçe açıklarının, cari denge, M3 para arzı ve GSYH gibi değişkenler üzerindeki etkisi, 2006Q1-2020Q2 çeyreklik veriler elde edilerek seçili değişkenler üzerinde araştırma yapılmıştır.Çalışmada verilerin durağanlık mertebeleri yapısal kırılmalı perron 1997 birim kök testi ile ADF(Agumented Dickey Fuller) ve Philisps Perron geleneksel birim kök testleri ile belirlenmiştir. Daha sonra ARDL sınır testi ile değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi incelenmiştir. Son olarak Toda yamamato nedensellik testi ile değişkenler arasındaki nedenselliğin varlığı ve yönü tespit edilmiştir.Birim kök testlerinin sonuçlarına göre değişkenlerin farklı mertebede durağan oldukları anlaşılmaktadır. Ayrıca bütçe açıklarının seçili makroekonomik değişkenlerler üzerindeki etkisini incelemek amacıyla kurulan üç farklı regresyon modelinde ARDL sınır testi prosedürüne göre eş bütünleşme ilişkisi kanıtlanmıştır. Toda yamamato nedensellik testine göre bükçe açıkları ile cari denge arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusu iken, GSYH 'dan bütçe dengesine tek yönlü bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca M3 para arzı ile cari denge arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi söz konusudur. Anahtar Kelimeler: Bütçe Açıkları, Makroekonomik Değişkenler, GSYH, Cari Açık, M3 para arzı, Toda Yamamato Nedensellik Testi, ARDL Sınır Testi
Hisse senedi piyasaları arasında yayılma etkisinin incelenmesi: G-20 ülkeleri üzerine bir uygulama
Bu çalışmada, G-20 ülkelerinin hisse senedi piyasaları arasında yayılma etkisinin olası varlığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 2 Ocak 1995-29 Ocak 2021 tarihleri arasında günlük hisse senedi kapanış fiyatları kullanılarak, G-20 ülkelerinin hisse senedi piyasaları arasında yayılma etkisinin olası varlığı Hong (2001) tarafından geliştirilen ortalamada ve varyansta nedensellik testi ile araştırılmıştır. Ortalamada nedensellik sonuçlarına göre, ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, Kanada, Rusya ve Meksika'dan Türkiye'ye doğru ve Türkiye'den de Çin, Hindistan ve Güney Afrika'ya doğru tek yönlü; Japonya, Avustralya, Güney Kore, Brezilya, Arjantin ve Endonezya ile Türkiye arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Varyansta nedensellik test sonuçlarına göre ise çalışmada yer alan tüm hisse senedi piyasaları arasında çift yönlü ve güçlü volatilite yayılımı olduğu belirlenmiştir. Çalışmada ayrıca, iki piyasa arasındaki aşırı risk durumlarının tahmin edilebilmesi amacıyla Hong vd. (2009) tarafından geliştirilen risk durumunda nedensellik testi uygulanmıştır. Nedensellik testi sonuçlarına göre, ABD, İtalya, Brezilya, Arjantin ve Meksika'dan Türkiye'ye doğru tek yönlü; Japonya, Almanya, Fransa, Kanada, Avustralya, Çin, Güney Kore, Rusya, Endonezya, Rusya ve Güney Afrika ile Türkiye arasında çift yönlü risk durumunda nedensellik ilişkisi olduğu tespit edilmiştir.
Çevre ekonomi ilişkisinin çevresel Kuznets Eğrisi kapsamında analizi: G-20 ülkeleri örneği
Bu çalışmada, 1990-2017 yılları arasında G-20 ülkelerinde Çevresel Kuznet Eğrisi (ÇKE) hipotezinin olası varlığı ile yenilenebilir enerji tüketimi, yenilenemeyen enerji tüketimi, küreselleşme ve çevreyle ilgili teknolojilerin çevresel kirliliği temsilen alınan CO2 emisyonuna olası etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla öncelikle yatay kesit bağımlılığı ve homojenlik testleri uygulanmıştır. Test sonuçlarına göre verilerin heterojen ve yatay kesit bağımlılığını dikkate alan ikinci nesil birim kök testlerinde CIPS ve CADF ile durağanlık incelenmiştir. Verilerin farklı düzeylerde durağan olması nedeniyle uzun dönemli ilişkileri Westerlund (2008) eşbütünleşme testi ile incelenmiştir. Eşbütünleşik olan değişkenlerin CO2 emisyonuna etkilerinin gücünü ve ÇKE hipotezinin olası varlığını incelemek amacıyla CS-ARDL ve AMG tahmincileri kullanılmıştır. Sonuçlara göre incelenen dönem için G-20 ülkelerinde ÇKE hipotezi geçerlidir. Yenilenebilir enerji tüketimi ve çevreyle ilgili teknolojiler CO2 emisyonunu azaltırken, yenilenemeyen enerji tüketimi emisyonu arttırmaktadır. Küreselleşme ise anlamsızdır. Son olarak Emirmahmutoğlu-Köse nedensellik testi ile değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi incelenmiştir. Nedensellik test sonucuna göre, CO2 emisyonu ile çevreyle ilgili teknolojik patent sayısı ve CO2 emisyonu ile yenilenemeyen enerji tüketimi arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. CO2 emisyonundan yenilenebilir enerji tüketimine doğru ise tek yönlü nedensellik ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Dış ticaretin ekonomik büyüme üzerine etkisi: 1980 sonrası Türkiye örneği
Bu çalışmada 1980-2019 yılları arasında Türkiye'nin dış ticaretinin ekonomik büyümesine bir etkisi olup olmadığı incelenmiştir. Araştırmada Johansen Eşbütünleşme Testi ve Toda-Yamamoto Nedensellik Testleri kullanılmıştır. Test sonuçlarına göre büyümeden ihracata ve ithalata nedensel bir ilişki belirlenmemekle birlikte hem ithalat hem de ihracattan GSYİH'ye anlamlı bir nedensellik ilişkisi bulunmaktadır. Çünkü büyüme, cari açığı ve dış ticaret açığını artıran bir faktör. Dış ticaret ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkide, ilişkinin yönü ve önemi ülkeye ve döneme göre değişebilmektedir.
Bankacılık sektörünün gelişiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
Finansal sistem içerisinde önemli bir yere sahip olan bankacılık sektörünün dinamik bir sektör olması ve ekonomik büyümenin tüm ülkeler için önem arz etmesi bankaları, modern ekonomilerin vazgeçilmezi haline getirmiştir. Bankalar toplamış oldukları tasarrufları verimli yatırımlara kanalize ederek ekonomik büyümenin itici konumundadır. Bu tez çalışmasında 1960-2017 dönemlerinde Türkiye'de bankacılık sektöründeki gelişim ve doğrudan yabancı sermaye girişleri ile ekonomik büyüme arasındaki uzun dönemli ilişki ve nedensellik incelenmiştir. Çalışmada ilk olarak değişkenlerin durağanlıklarını tespit etmek amacıyla tek kırılmaya izin veren Zivot-Andrews (1992) birim kök testi, ardından ARDL yaklaşımına dayalı eşbütünleşme testi yapılmıştır. Son olarak Toda ve Yamamoto (1995) nedensellik testi yöntemi kullanılarak nedensellik testi yapılmıştır. ARDL test sonuçlarına göre hem bankacılık sektörünün hem de DYSY girişlerinin uzun dönemde ekonomik büyüme üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Toda Yamamoto test sonuçlarına göre bankacılık sektörünün gelişiminden ekonomik büyümeye doğru ve ekonomik büyümeden DYSY girişlerine doğru tek yönlü nedensellik olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Bankacılık Sektörü, Ekonomik Büyüme, Doğrudan Yabancı Sermaye Girişleri
Tarım sektörüne sağlanan mali teşviklerin tarım sektörü gelişimi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
Tarım sektörü, ekonominin temel üretim sektörlerinden birisidir. Ayrıca tarım sektörü ülke nüfusunun sağlıklı beslenmesi açısından stratejik bir sektördür. Bu kapsamda ülkeler tarımın stratejik önemini göz önünde bulundurarak, çeşitli tarım politikaları ile sektörü desteklemektedirler. Tarım politikalarının önemli bir bileşeni de devlet tarafından sağlanan mali teşviklerdir. Bu çalışmada, ARDL yaklaşımına dayalı eşbütünleşme testi ile Toda ve Yamamoto (1995) nedensellik testi kullanılarak 1980-2016 döneminde Türkiye'de tarım sektörüne sağlanan mali teşviklerin tarım sektörü gelişimi üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda tarım sektöründe sağlanan mali teşviklerin uzun dönemde tarım sektörü gelişimi üzerinde anlamlı bir etkiye sahip olmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte ekonomik büyümenin tarım sektörünün gelişimini pozitif etkilediği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Tarım Sektörü, Mali Teşvikler, ARDL Eşbütünleşme Testi
Finansal piyasalardaki gelişmenin ekonomik büyüme üzerine etkisi: Gürcistan örneği
Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler açısından finansal piyasaların gelişimi ve ekonomik büyüme ilişkisi büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle Gürcistan`da finansal piyasalardaki gelişmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini analiz edebilmek için Breitung & Candelon (2006) frekans alan nedensellik testi ve Pesaran vd. tarafından 2001 yılında geliştirilen ARDL eş bütünleşme testlerinden yararlanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, değişkenler arasında uzun dönemli ilişki tespit edilmiştir. Nedensellik test sonuçlarına göre, ekonomik büyüme ve finansal gelişme endeksleri arasında uzun dönemli nedensellik ilişkisinin varlığı belirlenmiştir. Nedensellik ilişkisinin yönü ise ekonomik büyümenin finansal piyasalarda verimliliğe pozitif etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Eş bütünleşme analiz sonuçlarına göre ise, uzun vadede finansal gelişmenin ekonomik büyümeyi olumlu etkilediği sonucuna varılmıştır.
Amerikan depo sertifikası getiri ve volatilite ilişkisi: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler üzerine bir uygulama
Bir firmanın yabancı bir ülke piyasasında işlem görmek için ihraç ettiği pay senetlerine depo sertifikalar denir. Uluslararası portföy çeşitlendirmesinde önemli bir yeri olan depo sertifikalar ABD borsalarında ADR (American Depositary Receipts) olarak isimlendirilir. Bu çalışmanın amacı, New York Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören gelişmiş ve gelişmekte olan ülke firmalarına ait depo sertifikalarının getirileri ile kendi ülke piyasasındaki getirileri arasında bir nedensellik ilişkisinin olup olmadığının tespit edilmesidir. Bu amaçla 3 gelişmiş ülke ve 5 gelişmekte olan ülkeden toplam 24 firmaya ait 2002-2018 yılları arasında haftalık getiri serileri kullanılarak nedensellik ilişkisi tespit edilmeye çalışılmıştır. Nedensellik ilişkisinin varlığının tespiti için Hong (2001) tarafından geliştirilen ortalamada ve varyansta nedensellik testi uygulanmıştır. Ortalama nedensellik test sonuçlarına göre, Hindistan ve Almanya'dan birer firma ile Güney Afrika'dan iki firma için ADR'dan pay senedi getirisine doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilirken Arjantin, Çin ve Japonya'dan birer firma için pay getirisinden ADR getirisine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca İngiltere'de bir firma için karşılıklı bir ortalamada nedensellik ilişkisi gözlemlenmiştir. Varyansta nedensellik testi sonuçlarında ise Almanya ve Güney Afrika'dan birer firma için ADR getirisinden pay senedi getirisine doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilirken, Almanya için bir firma İngiltere ve Japonya'dan iki firma için pay senedi getirisinden ADR getirisine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ayrıca Arjantin ve Japonya'dan birer firma için karşılıklı bir varyansta nedensellik ilişkisi olduğu gözlemlenmiştir.
Dijitalleşme ve ekonomik kalkınma ilişkisi: Seçilmiş ülke örnekleri
Kalkınma kavramı nicel artışın ötesinde nitel artışı ele alan bir olgudur. Bu bağlamda kalkınmanın konusu ağırlıklı olarak ekonomik, toplumsal, kültürel değişim olmaktadır. Ülkelerin öncelikli amacı toplumlarının refah kalitesini yükseltmektir. Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından ekonomik kalkınmanın sağlanması ve sürdürülebilmesi zaruri hale gelmektedir. Günümüzde dijitalleşme ve dijital dönüşüm kavramları ülkelerin ekonomik kalkınmalarıyla büyük ölçüde ilişkilendirilmekte ve ekonomik kalkınmada belirleyici göstergeler olarak kabul edilmektedir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler dijitalleşmeyi ve dijital dönüşümü ülkeler açısından önemli hale getirmiştir. Akıllı telefonlar, tabletler, dizüstü bilgisayarlar, robotlar, yapay zekâ, sanal paralar, sanal piyasalar, e-devlet, e-hizmetler günlük hayatımızda sıklıkla karşılaştığımız kavramlardır. Teknolojinin ileri boyutu olarak kabul edilen dijitalleşmenin hem ekonomik hem de toplumsal olarak etkileri gözlenmektedir. Dijitalleşmenin sağlamış olduğu olumlu etkilerle birlikte ülkelerde refahın arttığı ve insanın yaşam kalitesinin yükseldiği kabul edilmektedir. Bununla birlikte dijitalleşme ve kalkınma arasındaki ilişkinin tüm ülkeler için benzer olup olmadığı tartışma konusudur. Özellikle doğal kaynak bakımından zengin olan ülkelerde doğal kaynakların ülke refahını ve zenginliğini artırıp artırmadığı konusu literatürde önemini korumaktadır. Bu kapsamda bu tezde doğal kaynak bakımından zengin olan ancak ekonomik kalkınması düşük olan ülkeler (Katar, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri) ile kalkınma oranı yüksek olan ülkelerdeki (Norveç, Güney Kore, Japonya, İsviçre, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya) dijitalleşme ve kalkınma arasındaki ilişki ortaya konulmaya çalışmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde kavramsal olarak dijitalleşme, dijital dönüşüm ve dijital ekonomi konuları açıklanmıştır. İkinci bölümde kalkınma teorilerine yer verilerek, kalkınmasız büyüme kavramı, doğal kaynak laneti hipotezi, kalkınma ve dijitalleşme ilişkisi ele alınmıştır. Üçüncü bölümde dijitalleşme ve ekonomik kalkınma arasındaki ampirik ilişki Konya (2006) nedensellik testi ile sınanmıştır. Son bölümde ise elde edilen bulgular kapsamında genel bir değerlendirme yapılmıştır. Analizden elde edilen bulgular doğal kaynak bakımından zengin olan Grup 1 ülkelerinde (Katar, Suudi Arabistan, Kuveyt, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri) dijitalleşme ve kalkınma arasındaki ilişkinin Grup 2 ülkelerine (Norveç, Güney Kore, Japonya, İsviçre, Amerika Birleşik Devletleri, Almanya) göre daha düşük düzeyde olduğu yönündedir.
Wagner Kanunu'nun geçerliliğinin test edilmesi
Kamu harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin araştırılması son zamanlarda tüm dünyada en ilginç konulardan biri haline gelmiştir. Bu çalışmada, 1970-2019 dönemini kapsayan yıllık zaman serileri kullanılarak Ruanda ekonomisinde Wagner Kanunu'nun geçerliği olduğunu incelenmiştir. Çalışmanın serilerin 1994 yılında meydana gelen kırılma nedeniyle analiz yaparken Gregory-Hansen eşbütünleşme ve Tado-Yamamoto nedensellik testi kullanılmıştır. Ancak bu analizinde, Johansen eşbütünleşmesi ve Granger nedenselliği incelenmek de faydalı olmuştur. Analizin sonuçlarına göre, Johansen Eşbütünleşme testinde sadece Pryor (1968), Musgrave (1969) ve Mann (1980) modelindeki değişkenler, uzun vadede ilişkisi sahiptir. Gregory-Hansen testinde ise, herhangi Wagner Yasası'nın modelinin değişkenlerin uzun vadeli ilişkileri vardır. Nedenselliğin sonuçlarına bakıldığında,Granger testinde Gupta ve Musgrave verisyonu Keynesyen Hipotezi desteklerken pryor verisyonu tersi sonucuyla Wagner Yasası'nı geçerli olduğunu göstermiştir. Öte yanda, Toda-Yamamoto testinde sadece Gupta modeli anlamlığı olup Keynesyen Hipotezi desteklenmiştir.
Türkiye'de finansal gelişme ve enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi
Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de finansal gelişme ve enerji tüketiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini, teorik ve uygulamalı olarak analiz etmektir. Bu kapsamda; Türkiye'nin 1960-2019 dönemi yıllık verileri kullanılarak yapısal kırılmalı analizler gerçekleştirilmiştir. Serilerin durağanlığı; Vogelsang ve Perron (1998), Lee ve Strazicich (2003) ve Carrion-i-Silvestre vd. (2009) birim kök testleri kullanılarak analiz edilmiş ve bütün serilerin I(1) olduklarına karar verilmiştir. Modellerde yer alan değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin varlığı; Gregory ve Hansen (1996) ve Maki (2012) eşbütünleşme testleri ile incelenmiş ve modellerde yer alan değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisinin var olduğuna karar verilmiştir. Maki (2012) çoklu yapısal kırılmalı eşbütünleşme testinde belirlenen yapısal kırılma tarihleri, uzun ve kısa dönem analizlerine kukla değişkenlerle dâhil edilmiştir. Çalışmada uzun dönem analizleri; FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleriyle gerçekleştirilmiş ve ekonomik büyümenin, özel sektör tarafından kullanılan kredi miktarı %1 arttığında ortalama %0,13, geniş anlamda para arzı %1 arttığında %0,13 ile %0,24 arasında, enerji tüketimi %1 arttığında ise ortalama %0,40 civarında arttığı belirlenmiştir. Kısa dönem analizleri de FMOLS, DOLS ve CCR yöntemleriyle gerçekleştirilmiş ve özel sektöre verilen kredilerin ekonomik büyümeyi kısa dönemde de artırdığı, ancak bu etkinin uzun dönemdekinden daha küçük olduğu belirlenmiştir. Geniş anlamda para arzındaki artışların da ekonomik büyüme üzerindeki kısa dönemli etkilerinin pozitif ve uzun dönemdekinden daha küçük olduğu görülmüştür. Enerji tüketiminin ise ekonomik büyümeyi kısa dönemde, uzun dönemdekinden daha fazla etkilediği tespit edilmiştir. Modellerin hata düzeltme mekanizmalarının çalıştığı ve yapılan analizlerin güvenilir olduğu belirlenmiştir. Seriler arasındaki nedensellik ilişkileri VECM yöntemiyle analiz edilmiş ve Türkiye'de 1960-2019 döneminde ekonomik büyümeden enerji tüketimi ve para arzına doğru tek yönlü, kredi hacminden enerji tüketimi ve para arzına doğru tek yönlü, enerji tüketimi ile para arzı arasında iki yönlü uzun dönem nedensellik ilişkilerinin var olduğu bulunmuştur. Diğer yandan Türkiye'de 1960-2019 döneminde kredi hacminden enerji tüketimine doğru tek yönlü, enerji tüketimi ile para arazı arasında iki yönlü kısa dönem nedensellik ilişkilerinin var olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmadan elde edilen bulgulara göre; özel sektöre verilen kredilerin, parasal genişlemenin ve enerji tüketiminin ekonomik büyümeyi artırdığı, özel sektöre verilen krediler ve parasal genişlemenin uzun dönemli, enerji tüketiminin ise kısa dönemli etkilerinin daha büyük olduğu söylenebilir.
İktisadi zaman serileri arasındaki nedensel ilişkinin araştırılmasında Granger Nedensellik Testi ve bir uygulama
11 YÜKSEK LİSANS TEZ OZU İKTİSADİ ZAMAN SERİLERİ ARASINDAKİ NEDENSEL İLİŞKİNİN ARAŞTHULMASINDA GRANGER NEDENSELLİK TESTİ VE BİR UYGULAMA Elvan AKTÜRK İşletme Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temmuz 2003 Danışman: Prof.Dr. Ahmet ÖZMEN Bilim, neden sonuç ilişkilerini doğru olarak bilmeyi ve bunlardan yararlı bilgi ürünleri oluşturmayı amaçlar. Bütün bilim dallarında çok önemli bir yere sahip olan nedensellik kavramına istatistikçiler ve ekonometriciler tarafından kazandırılan işlevsel tanım yardımıyla, nedensel ilişkiler test edilebilir ve tahmin edilebilir hale gelmiştir. Bu çalışmada, nedenselliğin tanımı yapılarak değişkenler arasındaki ilişkinin araştırılmasında kullanılan nedensellik testlerinden Granger, Sims ve Haugh nedensellik testlerinin kuramsal yapısı incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde Türkiye'de Ocak/1995 - Mayıs/2002 dönemine ilişkin ihracat tutan ve dolar kur fiyatı serileri ile ithalat tutan ve dolar kur fiyatı serileri arasındaki nedensel ilişki, uygulamada sık kullanılan testlerden biri olan Granger nedensellik testi ile belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada uygulamaya ilişkin istatistiksel çözümlemede Eviews 3.0 paket programı kullanılmış ve MS Office 2000 kullanılarak yazılmıştır. Anahtar Kelimeler: Nedensellik, Nedensellik Testleri, Granger Nedensellik Testi, Zaman Serileri Çözümlemesi.
BİSTt-100 endeksi ile makroekonomik değişkenler arasındaki nedensellik: 2005-2015 yılları arasında Türkiye uygulaması
Çalışmada BİST-100 Endeksi'ni etkileyen makroekonomik faktörler arasında ilişkinin varlığı ve yönü araştırılmıştır. "Çoklu Doğrusal Regresyon" analizi ile makroekonomik faktörlerin birleşik halde etkisi, "Granger Nedensellik Testi" ile yönü tespit edilmiştir. Bağımlı değişkenimiz BİST-100 Endeksi için, günlük kapanış fiyatlarının oluşturduğu aylık ortalama baz alınmıştır. Bağımsız değişkenlerimiz; para arzı, enflasyon, döviz kuru, faiz oranları, altın fiyatları, öncü göstergelerden oluşan makroekonomik faktörlerdir ve bunların da gün sonu fiyatlarından oluşan aylık ortalama değerleri analiz edilmiştir. Çalışmada analiz edilen veriler, TCMB web sayfasından temin edilmiş olup, Aralık 2005- Haziran 2015 tarihleri arasındaki aylık ortalama değerleri kapsamaktadır. Çalışma sonucunda, "para arzı" ve "altın fiyatları" dışında tüm faktörlerin BİST-100 Endeksi ile "tek yönlü nedensellik ilişkisi" olduğu anlaşılmıştır. BİST-100 Endeksi enflasyon, faiz oranları değişkenlerinden negatif etkilenirken, öncü göstergeler endeksinden pozitif yönlü etkilenmektedir. Ayrıca BİST-100 endeksi, döviz kuru fiyatlarını ise negatif yönde etkilemektedir. Oluşturulan "VAR" modeli sonucu zaman serisi verileri durağan hale getirildiği için, uzun dönemli etkileri yerine "Granger Nedensellik Testi" ile 1 (ay) dönemlik gecikmelere bakılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bist-100 Endeksi, Makroekonomik Faktörler, Çoklu Doğrusal Regresyon, VAR, Granger Nedensellik Testi.
Finansal liberalizasyon ve kriz öncü göstergelerinin analizi
Dünya ekonomisinde küreselleşmeyle birlikte nedenleri ve etki alanları birbirinden farklı sayıda kriz yaşanmıştır. Özellikle, 1900'lü yıllarda artan krizler kriz öncü göstergelerinin belirlenmesine yönelik çalışmaları beraberinde getirmiştir. Artan krizler, McKinnon ve Shaw'un teorik temelini oluşturduğu finansal liberalizasyon kavramının da sorgulanmasına neden olmuştur. Bu çalışmada ilk olarak, finansal liberalizasyonla ilgili teorik çalışmalar ele alındıktan sonra, 1980 sonrası finansal liberalizasyon sürecinde, Türkiye ekonomisinde yaşanan yapısal dönüşümlere paralel olarak artan krizlere dikkat çekilecektir. Bunun için, Türkiye'de yaşanan 1994, 2000-2001 ve 2008 krizleri incelenecektir. Ekonometrik analiz bölümünde ise finansal liberalizasyon göstergeleri ve Kaminsky, Lizondo ve Reinhart'ın KLR yaklaşımı olarak bilinen çalışmasından esinlenilerek seçilen kriz öncü göstergeleri incelenecektir. Türkiye ekonomisi için, finansal liberalizasyon sürecinin tamamlandığı 1989 sonrası zaman aralığında, bu göstergelerin birbirleriyle olan etkileşimleri, şokların analizi ve nedensellik ilişkileri VAR modeli ve Toda-Yamamoto testi aracılığıyla araştırılacaktır. Amaçlanan, finansal liberalizasyon göstergeleri olan kredi büyümesi, reel faiz oranları ve sıcak para akımlarının kriz öncü göstergelerini olumsuz etkileyerek Türkiye'de yaşanan krizleri tetiklediğini göstermektir. Ayrıca, Türkiye ekonomisi için, kriz öncü göstergeleri üzerindeki en etkin finansal liberalizasyon göstergelerinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. VAR modeli ve Toda-Yamamoto nedensellik testi sonuçlarına göre finansal liberalizasyon göstergelerinden sıcak para hareketleri ve reel faiz oranlarının kriz öncü göstergeleri üzerindeki olumsuz etkisi, bu göstergeleri açıklama yüzdesi ve nedensellik ilişkileri kredi büyümesine göre daha fazla çıkmıştır. Anahtar kelimeler: Finansal liberalizasyon, Kriz öncü göstergeleri, KLR yaklaĢımı,VAR modeli, Toda-Yamamoto nedensellik testi.
Kamu harcamalarının fonksiyonel sınıflandırılmasından hareketle Türkiye'de kamu harcamaları ekonomik büyüme ilişkisinin Keynesyen görüş ve Wagner Kanunu perspektifinden açıklanması
Çalışmada Türkiye ekonomisi için fonksiyonel sınıflandırma kapsamında Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvelde yer alan merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin birinci düzey faaliyetlerini temsil eden harcama kalemleri ile Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) arasındaki nedensellik ilişkisi 2006:Q1-2019:Q4 dönemi üç aylık verileri kullanılarak analiz edildi. Çalışmanın birinci bölümünde kamu harcaması kavramı, kamu harcamalarının sınıflandırılması, kamu harcamalarının artış nedenleri, kamu harcamalarının artışını açıklayan bazı görüşler açıklandı. İkinci bölümde Türkiye'de kamu harcamaları ve ekonomik büyümenin seyri hakkında bilgi verildi ve konuyla ilgili geçmişte yapılan çalışmalara değinildi. Uygulama aşamasında ilk olarak serilerin birim kök dereceleri Augmented Dickey Fuller (ADF) testi ve Phillips Perron testi ile incelendi. Birim kök testi sonuçlarına göre GSYİH birinci dereceden birim kök içermekteyken, kamu harcaması serilerinin bir kısmının birim kök içermediği ve bir kısmının da birinci derceden birim kök içerdiği gözlemlenmiştir. Daha sonra nedensellik ilişkisi Todo-Yamamoto nedensellik testi ile incelenmiş ve Gayri Safi Yurtiçi Hasıladan (SLRGSYİH) Çevre Koruma Hizmetleri (SLRÇKH), Dinlenme Kültür ve Din Hizmetleri (SLRDKDH), Eğitim Hizmetleri (SLREH), İskan ve Toplum Refahı Hizmetleri (SLRITRH), Sağlık Hizmetleri (SLRSH), Savunma Hizmetleri (SLRSVH) değişkenlerine ve Kamu Düzeni ve Güvenlik Hizmetleri (SLRKDGH) değişkeninden Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (SLRGSYİH) değişkenine doğru tek yönlü nedensellik bulunmuştur.
Türkiye`de Çevresel Kuznets Eğrisi Hipotezinin ARDL modeli ile tahmini ve Fourier Toda Yamamoto nedensellik analizi
Bu Çalışma, Türkiye'nin 1971-2014 dönemi için Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE)'nin enerji kullanımı, kentsel nüfus, kişi başına düşen GSYİH, CO2 emisyonu değişkenleri ile geçerliliğini incelemektedir. Çalışmada yöntem olarak, Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif Model (ARDL) kullanılmıştır. ÇKE hipotezinin geçerliliğini inceleyen ve dönüm noktasını belirleyen bir diğer yöntem, Utest`i de kullanılmıştır. Ayrıca, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin incelenmesi için Toda Yamamoto ve Fourier Toda Yamamoto nedensellik testi uygulanmış ve iki nedensellik testi sonuçları karşılaştırılmıştır. Çalışmada, değişkenlerin durağanlığını birim kök testleri; ADF, Fourier ADF, KPSS, Fourier KPSS, Phillips ve Perron (PP) ve yapısal tek kırılmalı birim kök testi; Perron (1989) ve Zivot-Andrew (1992) testleri ile test edilmiştir. Birim kök ve yapısal kırılmalı birim kök testlerinin ortak sonucu olarak, GSYİH, GSYİH karesi, CO2 emisyonu birinci farkında durağan I(1), kentsel nufus değişkeni ve enerji kullanımı düzeyde durağan I(0)`dır. Çalışmada, ARDL sınır testine göre değişkenler arasında eş-bütünleşme bulunmaktadır. Uzun dönem ARDL katsayılarından elde edilen sonuçlara göre Türkiye`de Çevresel Kuznets Eğrisi hipotezinin geçerli olduğununu yani; GSYİH ile CO2 emisyonu değişkenleri arasında ters U şeklinde bir ilişki bulunmuştur. Bu ilişki Utest`i ile de kanıtlanmış ve dönüm noktası 12,050$ olarak belirlenmiştir. Ayrıca, GSYİH, enerji kullanımı, kentsel nufus değişkenlerinin CO2 emisyonu üzerinde pozitif etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. TY nedensellik testi sonucuna göre, değişkenler arasında anlamlı bir nedensellik ilişkisi bulunmasada, Fourier TY nedensellik testinde CO2 emisyonun`dan GSYİH ve enerji kullanımı değişkenlerine doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: ARDL, Çevresel Kuznets Eğrisi, Fourier ADF, Fourier KPSS, Fourier Toda Yamamoto
The impact of foreign direct investment and trade on economic growth in Gulf Cooperation council countries
Recently, the economic growth has experienced several changes, beginning with trade agreements and partnerships that provide both possibilities and problems, as well as access to the installation of protective policies for international commerce. Governments are interested in the topic of imposing restrictions trade restrictions, and the themes of trade openness are discussed because otherwise investments won't give that all of these facts led to the conception of the idea for this study. The studies diagnose the reality of foreign trade, sheds light on the foreign investment in the GCC and the role assigned to it in realizing the vision of the future, as well as seeking to know the influence of foreign trade and FDI in the economic GCC. This research examines the possessions of FDI and trade between 1998 and 2020 on the GCC of Bahrain, Kuwait, Qatar, Oman, K.S.A., and U.A.E. by the using of the PMG/ARDL. The outcome demonstrates that, in the long term, FDI is beneficial and important but that only at a 1% level, trade is bad and significant. However, according to short-term estimates, FDI has a big and negative result on economic growth while trade has no impact on GDP. And the study's test of causation demonstrates that there is no causality among FDI, trade and economic growth. Keywords: Foreign direct investment, Trade, Economic growth, Cointegration test, PMG/ARDL, Causality test, Gulf Cooperation Council countries.
The impact of globalization on foreign direct investment in resource rich countries
The concept of globalization manifests itself in every aspect of our lives, especially after 1980. Globalization, which has a great impact on the liberalization of capital movements, has created a great opportunity for countries to meet their financial needs and achieve their targeted economic growth. Governments that want to seize this opportunity have initiated important reform movements, especially tax policies, in order to attract foreign capital to their countries. This study examines the effects of globalization on foreign direct investments between 1990 and 2019 in gulf countries, which are rich in natural resources, by running a causality analysis. According to the results of the analysis, it has been determined that foreign direct investments have a positive effect on globalization.
Can gold act as a hedge against inflation? Evidence from Iraq
This study investigates the relationship between gold returns and the inflation in Iraq. Monthly data spanning the period from January 2007 to December 2015 were used. Analysis was done by using the Autoregressive Distributed Lag Model (ARDL) (Pesaran et al., 2001). The results show that there is no relationship between gold returns and inflation in the long run, but there is one in the short run. Specifically, the results from the error correction representation of the model indicate that 90.66 percent of the disequilibrium is corrected within one month. Results obtained by using the Toda-Yamamoto approach to causality show evidence of two-way Granger Causality between gold returns to inflation rate.
Bankalar tarafından sağlanan dış ticaret kredileri ve dış ticaret hacmi arasındaki ilişki: Türkiye örneği
Dış ticaret faaliyetleri ülkeler açısından temel ekonomik bileşenlerin biridir. Dış ticaret hacmi de benzer şekilde, ulusal ekonomiler bakımından başat makroekonomik dinamiklerden biridir. Nitekim ülkelerin makroekonomik performansı dış ticaret faaliyetlerinden önemli ölçüde etkilenme eğilimindedir. Bir ülke açısından dış ticaretin sürdürülmesi ve geliştirilmesi için kilit önemi haiz mekanizmalardan biri ise bankacılık faaliyetleridir. Bankalar bu rolü temelde dış ticaret faaliyetlerinde bulunan müesseselere çeşitli dış ticaret kredileri sağlayarak ifa ederler. Bankalar tarafından sağlanan dış ticaret kredileri ithalat ve ihracat kredileri gibi uygulamaları içerir. Bu açıdan bakıldığında, bankalar tarafından sağlanan ithalat ve ihracat kredileriyle ülkelerin dış ticaret hacmi arasında güçlü bir ilişki olması beklenir. Bu çalışma, Türkiye'de faaliyette bulunan bankalar tarafından sağlanan dış ticaret kredileri (ihracat ve ithalat kredileri) ile Türkiye'nin dış ticaret hacmi arasındaki nedensellik ilişkisini ve bu kredilerin Türkiye'nin dış ticaret hacmi üzerindeki olası etkisini araştırmaktadır. Çalışmada incelenen dönem 2013 Şubat ile 2021 Ağustos arası olup ampirik çalışma dahilinde faydalanılan veriler aylık bazda alınmıştır. Çalışmamızda, dış ticaret kredisi sağlayan tüm bankalar: mevduat bankaları, katılım, kalkınma ve yatırım bankaları ile bunların yurt dışı şubeleri dâhil olmak üzere çalışmaya dahil edilmiş olup, dış ticaret kredisi sağlamayan banka ve finans kurumları ise çalışmaya dahil edilmemiştir. Çalışmada, dış ticaret kredileri ile dış ticaret hacmi arasındaki nedenselliğin mevcudiyetinin ve bu olası nedensellik ilişkisinin nitelik ve nicelik yönünden özelliklerinin tespit edilmesi amacıyla "Granger Nedensellik Testi" uygulanmıştır. Türk bankacılık sektöründe faaliyette bulunan bankalar tarafından sağlanan dış ticaret kredilerinin (ihracat ve ithalat kredileri) Türkiye'nin dış ticaret hacmi üzerindeki olası etkisi, bu potansiyel etkinin istatistiki olarak anlamlılığı ile etkinin yönü ve rakamsal büyüklüğünün tespiti için ise "En Küçük Kareler zaman serisi regresyon" yöntemine başvurulmuştur. Çalışma neticesinde, Granger Nedensellik Testi sonuçlarına göre dış ticaret kredilerinden dış ticaret hacmine %5 düzeyinde istatistiki olarak anlamlı Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Benzer şekilde, dış ticaret hacminden dış ticaret kredilerine doğru %5 düzeyinde istatistiki olarak anlamlı Granger nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Granger nedensellik testi bulgularına göre Türk bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankalar tarafından sağlanan dış ticaret kredileri ile Türkiye'nin dış ticaret hacmi arasında %5 istatistiki anlamlılık düzeyinde karşılıklı nedensellik ilişkisi mevcuttur. Diğer yandan, En Küçük Kareler serisi regresyon sonuçlarına göre ise Türkiye'deki bankalar tarafından sağlanan dış ticaret kredilerinin Türkiye'nin dış ticaret hacmi üzerinde istatistiki olarak anlamlı ve pozitif bir etkisinin mevcudiyeti bulgulanmıştır. Anahtar Kelimeler Hacmi: Dış Ticaret, Bankacılık, Dış Ticaret Kredileri, Dış Ticaret
Davranışsal finans perspektifinde risk algısı kabul edilen göstergelerin İstanbul Borsası Ulusal 100 Endeksi üzerindeki etkisi
Yatırımcı duyarlılığı kapsamında değerlendirilen risk iştahı göstergeleri, ulusal ve uluslararası piyasalarda bireylerin yatırım tercihlerine yön vermektedir. Gelişmiş ülkelerin risk iştahı endeksleri, özellikle gelişmekte olan ülkelerin borsalarını önemli ölçüde etkileyebilmektedir. Bu doğrultuda yabancı ve yerel risk göstergelerinin Borsa İstanbul 100 Endeksi (BIST100) ile ortalama ve oynaklık yayılım etkilerinin analizi ve uzun ve kısa dönem ilişkilerinin boyutunu incelemek amacıyla araştırmamız gerçekleştirilmiştir. Çalışmamız dört bölümden oluşmakta olup, ilk iki bölümde literatürde yer alan teorik bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde kullanılan endeksler tanıtılmıştır. Son bölüm olan uygulama kısmında, analizler 2009-2018 dönemini kapsayacak şekilde iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, Volatilite Korku Endeksi'nin (VIX) ve Yatırımcı Risk İştahı Endeksi'nin (RISE), BIST00 Endeksi ile ortalama ve oynaklık yayılım etkisi incelenmiştir. İkinci aşamada, Uluslararası VIX Endeksi ve Ulusal RISE Endeksinin, BIST100 Endeksi ile eşbütünleşme ilişkisinin boyutu ve kısa ve uzun dönem ilişkilerinin varlığı tespit edilmiştir. Analizimiz, E-views 9 ekonometrik paket programıyla yapılmıştır. Elde edilen bulgular neticesinde, VIX Endeksinde meydana gelen değişimlerin BIST100 Endeks getirisi üzerinde ortalama ve oynaklık yayılım etkilerinin var olduğu sonucuna varılmıştır. VIX Endeks değişimi ve BIST100 Endeks getirisi arasında eşbütünleşme ilişkisiyle birlikte, uzun dönem ilişkisinin ve kısa dönem ilişkisinin bulunduğu, ancak nedensellik ilişkisinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Diğer taraftan, RISE Endeksi ve BIST100 Endeksinin birbirinden etkilendiği ve iki endeks arasında eşbütünleşme ilişkisiyle birlikte uzun ve kısa dönem ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma ile; özellikle bireysel ve kurumsal yatırımcıların risk iştahı düzeylerini gösteren bu endeksler dâhilinde bilgilendirilip, piyasaların ve borsaların gidişatı hakkında fikir sahibi olmaları amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında yatırımcıların, portföy şekillendirmesinde risk faktörlerini dikkate alarak; VIX Endeksinde ve RISE Endeksinde meydana gelen değişimleri göz önünde bulundurmalarının önemi arz edilmektedir.
Savunma harcamalarının dış borçlanma ile ilişkisi: Türkiye analizi
Devletin ülke içi güvenliği sağlamak ve dış ülkelerden gelebilecek saldırıları bertaraf etmek gibi önemli görevleri vardır. Devlet, bu görevleri yerine getirebilmek amacıyla savunma harcamaları yapmaktadır. Savunma harcamalarının düzeyi, çeşitli faktörlere bağlı olarak ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir. Türkiye'nin bulunduğu coğrafi konum itibariyle, bölgesel risklerin fazla olması, terörle mücadele ihtiyacı, diğer ülkelerden gelebilecek saldırı tehdidi ve benzeri sebepler sonucunda Türkiye'nin savunma harcamalarının artışı hususunda etkili olmuştur. Bu harcamaların finansmanı amacıyla, vergi gelirleri dışında dış borçlanmaya başvurmuştur. Dış borçlanma kamu harcamalarının finansmanında özellikle gelişmekte olan ülkeler için önem taşımaktadır. Savunma harcamaları Türkiye için en önemli stratejik kamu harcama türlerinden biridir. Bu çalışmanın amacı Türkiye'de savunma harcamalarıyla dış borçlanma arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Çalışmada kullanılan veriler 1970-2018 dönemi için Dünya Bankası'ndan alınarak, Toda-Yamamato nedensellik testi ile analiz edilmiştir. Analizin sonucunda % 10 anlamlılık düzeyinde savunma harcamalarından dış borca doğru, tek yönlü bir nedensellik tespit edilmiştir. Bu bulgu literatürle benzerlik göstermektedir. Ayrıca, çalışmada bu ilişkiye yönelik olarak, literatürde ilk defa Perron (1989) yapısal kırılmalı birim kök testi ve Narayan ve Popp (2010) birim kök testi uygulanarak literatüre katkı sağlanmıştır.
Seçilmiş ülkelerde savunma harcamalarını etkileyen makroekonomik değişkenler üzerine ampirik bir analiz (2000-2018)
Savunma sanayisi, bir ülkenin ulusal ve uluslararası güvenliğinin sağlanması için hayati önem taşıyan ve yalnızca üretim ile açıklanamayacak çok yönlü yapıya sahip bir sektördür. Bu çalışmanın amacı, seçilmiş ülkelerde savunma harcamaları ile ekonomik büyüme, ARGE, ticaret hacmi, istihdam, nüfus arasındaki ilişkinin analiz edilmesidir. Bu çalışmada 2000-2018 yılları arasında ABD, Avusturya, Brezilya, Çin, Fransa, Güney Kore, Hindistan, İngiltere, İtalya, Japonya, Kanada, Almanya, Türkiye, Rusya ve Suudi Arabistan için savunma harcamaları ile ekonomik büyüme, AR-GE harcamaları, ticaret hacmi, istihdam değişkenleri arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Öncelikle yatay kesit bağımlılığı testi yapılmıştır. Ardından CADF Birim Kök Testi, Delta Testi ve Dumitrescu Hurlin Nedensellik Testi son olarak da AMG Katsayı tahmini yapılmıştır. Yapılan nedensellik testi sonuçlarına ekonomik büyümeden savunma harcamalarına doğru, istihdamdan savunma harcamalarına doğru tek yönlü ilişki olduğu tespit edilmiştir. Yapılan AMG sonuçlarına göre ise savunma harcamaları ile AR-GE Harcamaları ve ticaret hacmi arasında negatif, savunma Anahtar Kelimler: Ekonomik Büyüme, ARGE, Ticaret Hacmi, İstihdam, Nüfus Savunma Harcamaları