Türkiye ekonomisi için ekonometrik bir model çalışması-parasal sektör ve ödemeler dengesi çerçevesinde bir inceleme

ÖZETTÜRK YE EKONOM S Ç N EKONOMETR K B R MODEL ÇALIŞMASI -PARASAL SEKTÖR VE ÖDEMELER DENGES ÇERÇEVES NDE B RNCELEME.BAŞTAV, F. LeylaEkim, 2005Bu çalışmada dışa açık gelişmekte olan bir ekonomi olan Türkiyeekonomisinde, 1989 yılında sermaye hareketlerinin serbestleştirilmesinitakiben, makroekonomik gelişmeler incelenmekte ve 1990-2002 arasındakidönem için ekonominin yapısal analizi gerçekleştirilmektedir. Ekonomide1989 yılı sonrası gelişmeler incelenirken 1990-1993, 1995-1997, 1998-1999ile 2000 ve sonrası olmak üzere dört ayrı dönem ele alınmıştır. lk dönemekonomide paranın değerli tutularak enflasyon oranlarının frenlenmeyeçalışıldığı, dış dengenin sağlanması amacıyla yüksek reel faiz politikasıizlenen bunun yanısıra yüksek reel ücretlerin bulunduğu dönemdir. kincidönemde, ihracatı teşvik edici paranın reel değer kaybı ve düşük reel ücretpolitikalarına ağırlık verilmiştir. 1998-1999'da ise dış dünyadaki krizoluşumları iç ve dış piyasalarda talep daralması yaratmıştır. 2000 ve takipeden yıllar ise Türkiye ekonomisinde istikrarlı sürdürülebilir büyüme arayışlarıile uluslararası kurumlarla program uygulamalarının gündeme geldiği, bunabağlı olarak da iç piyasada krizlerin ortaya çıktığı yıllardır.1990-2002 arasındaki dönem için ekonominin yapısal analizigerçekleştirilirken ekonomide GOÜ'i inceleyen iki temel referans model olanKeynesyen Mundell-Fleming modeli ile Parasal Dornbusch modeliekonometrik olarak sınanmaktadır. Sınamada aylık zaman serilerikullanılmaktadır. Çalışmada öncelikle zaman serilerinde birim kök bulunupbulunmadığı Augmented Dickey Fuller (ADF) testi ile sınanmıştır. Daha sonradurağanlık testinden geçirilen serilerin düzeyde durağan ya da birinci sırafark durağan olmalarına göre ekonometrik denklemler tahmin edilmiştir.Tahmin yöntemleri EKK ile Johansenn Juselius'un çok değişkenlikoentegrasyon tekniğidir.Çalışma sonuçları, 1990'larda dışa açık büyüme politikalarınıntasarrufları yatırımları karşılayacak düzeye yükseltemediğini, büyümenin içve dış kriz oluşumları ile dalgalı bir seyir izlediğini, enflasyonun bu yıllardakronik enflasyon sürecine dönüştüğünü, iç ve dış borç stoklarının önemlibüyüklüklere ulaştığını, ticaret açıkları büyümekle beraber görünmeyenişlemlerin düzenli bir artışla bu açığı kapattığını, yine sıcak para politikaları vemali piyasalardaki derinleşme ile birlikte sermaye girişlerinin arttığını ortayakoymaktadır.1990-2002 arasındaki dönem için Keynesyen Mundell-Flemingmodelinin sonuçları Türkiye için anlamlı sonuçlar vermektedir. Modelin mal,para, döviz ve işgücü piyasalarına ilişkin denklemleri Türkiye ekonomisindekiyapısal ilişkileri ve fiyat oluşum mekanizmalarını açıklayabilmektedir. Reeltalep, para talebi, döviz kuru esnekliği denklemleri teoride öngörüldüğü gibiçıkmıştır. Ödemeler dengesi denklemi döviz piyasalarındaki spekülatifhareketleri yansıtmaktadır. Arz yönü denklem tahminleri ise GOÜ'deki ücretendekslemeleri, reel arz ve fiyat oluşum mekanizmalarını doğrulamaktadır.Koentegrasyon denklemleri değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemliilişkileri de ortaya koymaktadır. Parasal Dornbusch modeli ise tek fiyatkanunu, tam aktif ikamesi, kamu maliyesini dikkate almayan reel talepdenklemi ile Türkiye ekonomisinin yapısal ilişkileri ve aktarımmekanizmalarını yansıtmaktan uzaktır. Sonuçlar ekonomide politikauygulamaları gerçekleştirilirken özellikle orta-uzun vadede yapısal özelliklerindikkate alınması gerektiğine işaret etmektedir. Uluslararası kurumlarcauygulanan parasal temelli politikaların Türkiye ekonomisinde istikrarlısürdürülebilir büyümeyi sağlaması mümkün değildir.