Türkiye'de elektrik piyasasının deregülasyonu ve elektrik tüketimi, doğrudan yabancı sermaye yatırımı ve ekonomik büyüme ilişkisi

1980'li yıllardan itibaren dünyada elektrik piyasasında yaşanan dönüşümle birlikte, dikey bütünleşik yapıda olan elektrik piyasası alt sektörlere ayrıştırılmıştır. Bu ayrıştırmayla birlikte rekabete açılması mümkün olan sektörler serbestleştirilmiş, rekabete açılması mümkün olmayan doğal tekel niteliğindeki sektörler ise düzenlemelere tabi tutulmuş ve yeniden yapılandırılmıştır. Bu süreçte döneme hâkim olan neo-liberal görüş, elektrik piyasalarının deregülasyonunda etkili olmuştur. 1990'lı yıllardan itibaren Şili, İngiltere, Norveç gibi ülkeler başta olmak üzere elektrik piyasasında serbestleşme ve yeniden yapılandırma süreci birçok ülkede uygulama alanı bulmaya başlamıştır. Türkiye'de elektrik piyasasında deregülasyon ve özelleştirme uygulamalarına dair köklü değişimler ise 2001 yılında başlamıştır. Bu uygulamalarla rekabetçi bir elektrik piyasasının kurulması hedeflenmiştir. Çalışmanın temel amacı, Türkiye'de elektrik piyasasının yeniden yapılandırılması sürecinde, deregülasyon ve özelleştirme uygulamalarının elektrik piyasası üzerinde olası bir etkisinin olup olmadığının ortaya koyulmasıdır. Bu kapsamda oluşturulan ekonometrik modelde elektrik tüketimi bağımlı değişken; gelir, fiyatlar genel düzeyi, doğrudan yabancı yatırımlar, ticari açıklık ve elektrik üretiminde kamu sektörünün payı ise bağımsız değişkenler olarak modele dahil edilmiştir. Söz konusu değişkenlerin durağanlık özelliklerini belirlemek için uygulanan birim kök testleri sonucunda, değişkenlerin farklı derecelerde bütünleşik oldukları ortaya koyulmuştur. Bu nedenle çalışmaya konu olan değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkinin araştırılması için ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. Sınır testi sonuçlarına göre, ilgili değişkenlerden elektrik üretiminde kamu sektörünün payı değişkeni dışındaki diğer tüm değişkenlerin elektrik tüketimini uzun dönemde etkilediği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, Türkiye'de elektrik enerjisi politikaları ekonomik büyümeyi ve doğrudan yabancı yatırımları teşvik etmektedir. Ayrıca elektrik üretim faaliyetinde kamunun payının artmasının veya azalmasının kişi başına elektrik tüketimini etkilemediği görülmektedir. Anahtar Sözcükler: Deregülasyon, Elektrik tüketimi, Doğrudan Yabancı Yatırımlar, Ekonomik Büyüme, Eşbütünleşme, ARDL Sınır Testi