Türkiye'de fen eğitiminde bilişsel yapılar üzerine yapılan çalışmaların sistematik literatür incelemesi

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de Fen eğitimi alanında yayınlanan bilişsel yapı araştırmalarının eğilimlerini tespit etmektir. Bu amaçla 2003-2023 yılları arasında yayınlanmış 113 makale, 34 lisansüstü tez ve 9 bildiri olmak üzere 156 çalışma incelenmiştir. Bu çalışmalara Yüksek Öğretim Kurulu'nun Ulusal Tez Merkezi'nden, ulusal ve uluslararası veri tabanlarında taranan Türk araştırmacılarının yayınladıkları makalelerden ve Türkiye'de düzenlenen ulusal kongre/konferans/sempozyumların erişime açık özet ve tam metin bildirilerinden ulaşılmıştır. Araştırma doküman analizi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaları değerlendirmek için literatürden yararlanarak konu alanına yönelik olarak hazırlanan yayın sınıflandırma formu kullanılmıştır. Yayın sınıflandırma formu ile incelenen çalışmaların; yıl, yayın dili, yayınladıkları yerler, yayın türü, çalışmanın konusu, araştırma modeli, örneklem, araştırma yöntemi, veri analizi, sonuç ve önerilerine göre dağılımları belirlenmiştir. Bu kategorilere göre yapılan analizler frekans yüzde gibi değerler ile sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre, Fen eğitiminde bilişsel yapılar üzerine birçok çalışma yapıldığı ve bu çalışmaların 2017-2020 yılları arasında yoğun olduğu görülmüştür. Çalışmalar incelendiğinde makalelerin daha fazla olduğu, lisans ve lisansüstü düzeyde öğrenim gören öğrenciler ile gerçekleştirildiği, çalışmaların en fazla bir konu ile ilgili bireylerin bilişsel yapılarını belirlemek amacıyla yapıldığı belirlenmiştir. Çalışmaların daha çok nitel araştırma deseninde yürütüldüğü ve neredeyse tamamında veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testi kullanıldığı görülmüştür. Bunun yanında çalışmalarda örneklemin bilişsel yapılarının eksik ve konu ile ilgili kavram yanılgılarına sahip oldukları en sık ulaşılan sonuçlardan olmuştur. Fen eğitimi ile ilgili gerçekleştirilen sistematik literatür incelemesi çalışmalarının az olması nedeniyle, tez konusunun hem bilişsel yapı uygulamaları konusunda literatüre katkı sağlayacağı hem de bu konuda çalışma yapacak araştırmacılara kaynak sağlayarak rehber niteliğinde olacağı düşünülmektedir.