Türkiye'de imalat sanayinde bölgesel çeşitlenme üzerine nicel bir analiz

Bölgelerin neden yeni büyüme yolları geliştirmeye ihtiyaç duydukları ve bu süreci gerçekleştirirken sahip oldukları becerilerin nasıl bir etkisi olduğu konuları merak uyandırmaktadır. Bu çerçevede, tez çalışması son dönemlerde artan ilgiye maruz kalan ve bölgesel gelişmenin kilit faktörü olan bölgesel çeşitlenmeyi ortaya çıkaran yerel yetenekler ve becerilerin Türkiye imalat sanayi coğrafyasındaki etkilerini incelemeyi öncelemiştir. Bölgelerin mevcut bilgi, beceri ve uzmanlıklarının yeni beceri, bilgi ve bakış açılarıyla yeniden birleştirildiği evrimsel bir süreç olan bölgesel çeşitlenme, ekonomik büyümeyi yeni pazar olanakları, istihdam artışı ve verimlilik bağlamında etkilemekte, aşırı uzmanlaşma ve bölgesel kilitlenmenin aşılmasına katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda, çalışmada ekonomik coğrafya ve bölge planlama yazınındaki tartışmalara odaklanan bir bakış benimsenmiştir. Türkiye'de İBBS Düzey 3 bölgeleri imalat sanayinde yürütülen çalışmada, "imalat sanayinde yaşanan bölgesel çeşitlenme düzeylerinin ve bölgesel çeşitlenmede etkili olan dinamiklerin belirlenmesi" amaçlanmaktadır. Bu çerçevede, ekonomik ve ekonomik olmayan unsurların, bölgelerin ekonomik faaliyetlerdeki çeşitlilik düzeyine etkilerinin belirlenmesi amacıyla nicel veri analizlerine başvurulmuştur. İl bazında, 2004-2012-2021 yıllarına ilişkin çeşitli istatistiki verilerle analizler gerçekleştirilmiştir. Çeşitlenme çalışmalarında sıklıkla kullanılan entropi yöntemiyle 81 ilin çeşitlenme düzeylerini belirlerken; korelasyon ve karar ağacı yöntemleri ile bölgesel çeşitlenme üzerinde etkili olan unsurlar belirlenmiştir. İllerin çeşitlilik tahmini için eğri tahmin analizi ve kümelenme analizi kullanılmıştır. Analiz bulguları, bölgelerin yeni ekonomik faaliyetlere çeşitlenmesinin rekabet düzeyi ve gelişmişlik ile doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Tez çalışması, Ar-Ge yatırımları, GSYH, ihracat ve ithalat gibi ekonomik faktörlerle sosyal ve beşerî sermaye düzeyi, yenilikçi yapı gibi dinamiklerin çeşitlenme düzeyinin belirlenmesinde önemli etkilere sahip olduğunu göstermektedir. Bu yönüyle, bölgesel çeşitlenme çalışmalarına katkı sunmakta ve bölgesel politikalar için yol gösterici olmaktadır. Ancak bu unsurlar bölgelerin kendi dinamik yapılarıyla ilişkilendirildiğinde bölgesel çeşitlenme açısından farklı etkilere neden olabileceği söylenebilir.