Türkiye-İngiltere ilişkilerinde süreklilik ve değişim (1945-2002)

Bu çalışma, Soğuk Savaş'ın başlangıcından 2002 yılına dek Türkiye ile İngiltere arasındaki ikili ilişkileri "süreklilik ve değişim" ekseninde incelemeyi amaçlamaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında şekillenen yeni uluslararası sistemde, Türkiye'nin Batı bloğuna yönelimi ve bu süreçte İngiltere ile kurduğu siyasi, askerî ve diplomatik temaslar, dönemin jeopolitik dinamikleri bağlamında ele alınmıştır. Tez, Soğuk Savaş döneminde Türkiye'nin Batı İttifakı içindeki konumunun pekişmesiyle birlikte, İngiltere ile kurumsallaşan ilişkilerin NATO, Bağdat Paktı ve CENTO gibi yapılar üzerinden nasıl şekillendiğini irdelemektedir. 1960'lı yıllar, Türkiye'deki iç siyasi kırılmalar ve Kıbrıs sorununa bağlı olarak Türk-İngiliz ilişkilerinde gerilimin yükseldiği, müttefiklik bağlarının sınandığı bir dönem olarak öne çıkmıştır. 1970'li yıllarda Kıbrıs Barış Harekâtı ile birlikte ilişkilerde yaşanan kopuş, diplomatik diyalog kanallarının zayıflamasına neden olmuş; İngiltere'nin denge siyaseti, Türkiye tarafından eleştirel bir bakışla değerlendirilmiştir. Ancak 1980'li yıllarda Özal dönemiyle birlikte başlayan dış politikadaki liberal açılımlar, ekonomik ve askerî ilişkilerde yeniden bir yakınlaşmayı beraberinde getirmiştir. Soğuk Savaş sonrası dönemde ise Türkiye ve İngiltere, yeni güvenlik tehditleri, NATO'nun dönüşen rolü ve Avrupa Birliği süreci çerçevesinde iş birliğini farklı eksenlere taşımıştır. 1991 Körfez Savaşı'ndan itibaren gelişen askerî koordinasyon, 1999 Kosova müdahalesi ve 11 Eylül sonrası oluşan küresel güvenlik mimarisi, iki ülke arasında stratejik bir ortaklık anlayışının pekiştiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, 1945–2002 arası Türk-İngiliz ilişkilerinin dinamiklerini tarihsel bağlamda değerlendirmekte, ikili ilişkilerin yalnızca iniş ve çıkışlarla değil, aynı zamanda kurumsal sürekliliklerle de şekillendiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada tarama ve belge çözümleme yöntemleri temel alınmış; arşiv belgeleri, diplomatik yazışmalar, döneme ait gazete haberleri, akademik yayınlar ve uzman mülakatlarından elde edilen veriler kullanılmıştır. Yerli ve yabancı literatürün bir arada değerlendirildiği bu tezde, özellikle Türk akademisyenlerin katkılarına öncelik verilmiş; İngiliz arşiv materyalleri ve hükümet raporları ise ikincil kaynak olarak başvurulmuştur. Bu doğrultuda tez, Türk-İngiliz ilişkilerinin çok boyutlu seyrini anlamaya yönelik bütüncül bir perspektif sunmakta ve ilgili dönemde Türkiye'nin dış politika reflekslerini anlamlandırmaya katkı sağlamaktadır.