Türkiye'de ipek böceği (Bomyx mori) yetiştiriciliğinin iller bazında gelişimi

İpek böceği yetiştiriciliği, yardımcı bir tarımsal faaliyet olarak yapılabilen, aile bireylerin emeklerinin değerlendirilmesinde ve kırsal alanda gizli işsizliğin önlenmesi ve son yıllarda üretimde dalgalanmalar yaşayan bir üretim dalıdır. İpek böceği, Bombycidae familyasından (Bombyx mori), dut yaprağı ile beslenen bir cins kelebeğin tırtılı olup, dünya üzerinde M.Ö. 2600 yıllarından beri kullanılan önemli ve pahalı bir dokuma sanayi hammaddesi olan ipeği üretmektedir. Dut ipeği dut ipek böceği (Bombyx mori) tarafından örülen kozalardan üretilmekte ve dünya ipek üretiminin %95'ini teşkil etmektedir. Gümrük ve ticaret bakanlığının 2019 yılı ipek böceği raporuna göre Dünyada, yaklaşık 30 ülkede ipek böcekçiliği yetiştiriciliği yapılmaktadır. Dünya yaş koza üretiminde yıllık ortalama 600-700 bin ton arasında değişen bir üretim rakamıyla Çin ilk sırayı almakta, bu ülkeyi 130 bin ton civarında bir üretimle Hindistan takip etmektedir. Bu üretim değerlerine göre Çin ve Hindistan dünya ipek böceği üretiminin büyük bir kısmını gerçekleştirdiği görülmektedir. Son iki yıldır Ülkemizde üretilen yaklaşık 100-120 ton yaş kozanın, yaklaşık 60-70 tonu Kozabirlik tarafından, 40-50 tonu ise Diyarbakır bölgesinde faaliyet gösteren Kulp Ziraat Odası Kulp İpek Üretim Merkezi İktisadi İşletmesince satın alınmaktadır. Kozabirlik ve Kulp Ziraat Odası Kulp İpek Üretim Merkezi tarafından satın alınan toplam kozanın kurutulması sonucunda yaklaşık 45-50 ton kuru koza elde edilmektedir. Ülkemizde 2002-2019 yılları arası ipek böcekçiliğinin durumu ve yaş koza üretim miktarları incelendiğinde yıllar itibarıyla yaş koza üretiminin yaygınlaştığı görülmektedir. 2002 yılında 21 olan ipek böceği yetiştiriciliği yapan il sayısı 2019 yılına gelindiğinde 52'ye, 327 olan köy sayısı ise 2019 yılında 660'a yükselmiştir. Bu çalışmada ülkemizde uzun yıllardan beri yetiştiriciliği yapılmakta olan ipek böceği üretiminin yıllar bazında incelenmesi amaçlanmıştır.