Türkiye ve Kazakistan'da yetiştirilen bazı koyun çeşitlerinden elde edilen yün liflerinin fiziksel özelliklerinin belirlenmesi ve keçe tasarımında uygulanması

Türkiye ve Kazakistan koyunlarından elde edilen yün lifinin bazı fiziksel ve morfolojik özelliklerinin belirlenmesi, bu yünlerden elde edilen keçe yüzeylerinin termal iletkenliğinin ölçülmesi ve keçe yüzeylerinin tekstil tasarımında uygulanması bu araştırmanın ana amacını oluşturmaktadır. Bu araştırmada; betimsel ve laboratuvar gözlemli, nicel yaklaşımlı deneysel yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma kapsamında ilk aşaması olan betimsel yöntemin tarama modeli ile konunun temellendirilmesi ve yönlendirilmesi için literatür taraması yapılmıştır. İkinci aşamasında, Türkiye ve Kazakistan'dan 4'er ırk olmak üzere, toplamda 8 ırk yapağı numuneleri toplanarak, yün lifinin bazı fiziksel ve morfolojik özelliklerinin belirlenmesinde laboratuvar gözlemi modeli kullanılmıştır. Yün liflerinin fiziksel özellikleri olarak lif inceliği, uzunluğu, elyaf eğriliği, konfor faktörü, kopma mukavemeti ve morfolojik özelliği olarak lifin pulcuk sayısı üzerine durulmuştur. Deneysel araştırma modeli, araştırmanın kapsamına alınan 8 ırkın yapağılarından elde edilmiş keçe yüzeylerinin termal iletkenliğinin ölçümünde kullanılmıştır. Yünün bazı fiziksel özellikleri ile keçe yüzeylerinin termal iletkenliği arasındaki ilişkinin hesaplanması için Spearman Brown sıra farkları korelasyon katsayısın (Spearman rho, rs) hesaplama yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda en ince yün lifi (19,4 µm) Kazakistan merinosunda, en kaba yün lifi (27,9 µm) akkaraman ırkında; en uzun lif ortalaması (85,3 mm) Kazakistan merinosunda, en kısa ise (44,3 mm) akkaraman ırkında; en çok lif kıvrımı (86,1 °/mm) argali merinosunda, en az ise (42,7 °/mm) kıvırcık x akkaraman melezinde; konfor faktörü en yüksek (%99,1) Kazakistan merinosunda, en düşük ise (%67,8) akkaraman ırkında; en yüksek mukavemet (10,38 km) Güney Kazak merinosunda, en düşük ise (7,79 km) akkaraman ırkında ve 100 µm'deki pulcuk sayısı en çok (32,3) Güney Kazak merinosunda, en az ise (20) argali merinosunda görülmüştür. Keçe yüzeylerinin termal iletkenliği katsayısı en yüksek (0,02746 W/mK) akkaraman ırkında; en düşük ise (0,02609 W/mK) Karacabey merinosunda saptanmıştır. Yünün fiziksel özellikleri ile keçe yüzeylerinin termal iletkenliği katsayısının arasındaki Spearman korelasyon katsaysı hesaplandığında en yüksek ve (0,5) "orta düzeyde pozitif" korelasyon lif mukavemeti ve keçe yüzeylerinin termal iletkenliği katsayısı arasında bulunmuştur. Ayrıca lif mukavemeti ve keçe yüzeylerinin termal iletkenliği katsayısının birbirlerinde açıkladıkları varyans %25 olarak tespit edilmiştir. Bu çalışmanın uygulama bölümünde temel tasarım öge ve ilkeleri bağlamında düzenlenen sırımak teknikli keçe yüzeylerinden bir koleksiyon tasarlanmıştır.