Türkiye'de kentsel koruma eyleminin planlama araçları ile ele alınma biçimine yönelik bir yöntem önerisi

Tarihi alanların korunması, insanlığın geçmişten gelen kültürel değerlerini, geleneklerini, sanat eserlerini ve diğer önemli unsurlarını gelecek kuşaklara aktarma ve koruma sürecini ifade eder. Türkiye'de, bu amaçla hazırlanan planlar koruma amaçlı imar planı olarak adlandırılır. Söz konusu planların hazırlanmasına ilişkin esaslar 2863 sayılı Kanun ile belirlenmiştir. 1983 yılında yürürlüğe giren 2863 sayılı kanun, Türkiye'de tarihi alanların imar planları ile ele alınma biçiminde önemli bir değişim noktası oluşturmuştur. Bu yıla kadar çevresi ile bütüncül olarak planlanan tarihi alanlar, çevresinden ayrı, yapı tipolojisinin daha iyi anlaşılması ve disiplinler arası çalışmaya olanak sağlanması amacıyla, sanat tarihçisi, restoratör mimar, arkeolog, sosyolog gibi farklı meslek alanlarından oluşan planlama ekipleri tarafından ele alınmıştır. "Koruma amaçlı" olarak tanımlanan imar planlarının, tarihi alanları çevresinden ayırarak hazırlanması başlangıçta koruma adına olumlu bir adım olarak görülmüştür. Ancak, zamanla bu yaklaşım, tarihi alanların çevresi ile bütünlüğünün yok olmasına yol açtığı konusunda eleştirilmiştir. Bu eleştirinin temelinde, "koruma amaçlı" olarak nitelendirilmeyen imar Bu tez çalışması ile tarihi alanların yakın çevresinde üretilen planların, kat sayısı ve yapı yoğunluğu değeri gibi ölçülebilir özellikler bakımından tarihi alanlara karşı koruma hassasiyeti taşıyıp taşımadığı incelenmiştir. 20 örnek alan üzerinde yapılan incelemelere göre kentsel sit alanının içerisinde bulunduğu yerleşimin nüfusu arttıkça imar planlarındaki kat sayısı ve yapı yoğunluk değerlerinin arttığı, başka bir ifade ile tarihi alanların korunmasına yönelik hassasiyetin azaldığı tespit edilmiştir. Elde edilen tespitlerden hareketle, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan günümüze kadar olan koruma ve planlama tecrübeleri ile farklı ülkelerin koruma yaklaşımlarına dair literatürdeki tartışmaları temel alan değerlendirmelere göre Türkiye'de kentsel koruma eyleminin planlama araçları ile ele alınma biçimine yönelik bir yöntem önerisi geliştirilmiştir.