Türkiye'de kitlesel göç ve milli kimlik: "Siyasal-millet" ve "Kültür-millet" modelleri üzerinden bir inceleme

Türkiye'nin bulunduğu coğrafya özellikle son iki yüz yılda birçok nüfus hareketliliğine tanıklık etmiştir. Yakın geçmişte ve günümüzde yaşanan kitlesel göçler de bu hareketliliğin süregeldiğinin göstergesidir. Dolayısıyla Türkiye'nin gelenlerle gidenlerle bir göç ülkesi olduğu söylenebilir. Alınan yoğun göç ve bu göçmen nüfusun nicelik ve niteliği, günümüzde ve yakın gelecekte siyasal, toplumsal ve kültürel sorunlar ortaya çıkarması ve toplumda bir kimlik bunalımına yol açması muhtemeldir. Farklı yaşam tarzları ve ana dil gibi farklı kültürel altyapıya sahip göçmenlerin farklı ülkelerden ve farklı siyasal sistemlerden Türkiye'ye gelişi de bu durumu perçinlemektedir. Göç ülkesi olduğunu kabullenmeme ile başlayan sorunlar sarmalının yarattığı siyasetsizlik hali de bu durumla ilgilidir. Bu kapsamda göçmenlerin mevcut siyasal ve toplumsal düzen ile nasıl bütünleşeceği önemli bir mesele olarak göze çarpmaktadır. Göçmenlere yönelik bir entegrasyon politikası oluşturulmazsa göçmenlerin gettolaşması ve göç eden ile göç alan toplulukların çatışması kaçınılmazdır. Oysa kitlesel göç ile tanışık olan Fransa ve Almanya, göçmenlerin entegrasyonunu çok uzun zamandır deneyimlemektedirler. Her iki ulus-devlet de kendi özgül koşullarına uygun modeller geliştirmişlerdir. Fransa, Fransız Devrimi'nin sonucunda devlet merkezli ve evrensel bir misyon ile millet anlayışını siyasal-millet (staatsnation) olarak tanımlamıştır. Göçmenlerin entegrasyonu için Cumhuriyet değer ve yargılarını, gelişkin bir üst kimlik aracılığıyla aktarmaya odaklanmış ve kendisini bir "göçmen ülkesi" olarak nitelendirmiştir. Almanya ise 1871'de birliğini sağlamadan önce "volk" merkezli ve dışlayıcı bir tonda kültür-millet (kulturnation) olarak oluşmuştur. Bu doğrultuda da "Almanya bir göçmen ülkesi değildir" diyerek göçmenleri "yabancı" olarak nitelemektedir. Bu tezde söz konusu iki devletin entegrasyon modelleri incelenip Türkiye'nin özgül koşullarına uyan yönler tespit edilerek, Türkiye'nin millet tasavvuru ve milli kimlik anlayışına uygun bir entegrasyon önerisi geliştirilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Milli kimlik, siyasal-millet(staatsnation), kültür-millet(kulturnation), göçmen, entegrasyon