Türkiye koruma deneyiminin uluslararası koruma tüzükleri ve dünya kültürel ve doğal mirasının korunmasına dair sözleşme çerçevesinde değerlendirilmesi: Mardin örneği

Tarihsel katmanlar açısından Dünya'nın en zengin bölgelerinden olan Anadolu kentlerine tarih öncesi devirlerden itibaren farklı kültürel grupların yerleşmesi ve mekânı amaçları doğrultusunda dönüştürmesi ile oluşan sosyal ve kültürel birikimler mekanda izler bırakmış ve tarihi yerleşmelerin kendine özgü karakteristik yapılarının ve kentin kimliğinin oluşmasına olanak sağlamıştır. Ülkeler uluslararası platformlarda çerçevelenen ve dünya ölçeğinde önde gelen kurum ve kuruluşlarca yürürlüğe konulan koruma yaklaşımlarını kendi sistemlerine adapte etmeye çalışmaktadır. Her ülke kendi içsel dinamikleri bağlamında bu durumu gerçekleştirmektedir. 19. yüzyılda restorasyon ilkeleri belirlenerek oluşmaya başlayan koruma anlayışı, kurumsal yapılanmaların örgütlenme süreci ile devam etmiştir. Örneğin Avrupa'da gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalar ve restorasyon tartışmaları Osmanlı aydınlanma sürecine de yansımış ve ilk olarak 1869 yılında çıkarılan Asar-ı Attika Nizamnamesi ile koruma yaklaşımlarının ilk adımı atılmıştır. Günümüze kadar farklı tarihlerde değişikliklere uğrayan koruma mevzuatı halen değişiklikler geçirmekte, yeni kavramların ve yaklaşımların benimsenmesi gündeme gelmektedir. Bu kapsamda uluslararası sözleşme, bildirge ve tüzüklerde yer alan kavramsal, yönetsel, finansal örgütlenme yapılarından bazılarının Türkiye koruma mevzuatına aktarılabildiği, bazılarının ise hiç yer almadığı veya daha önce aktarılan bazı yaklaşımların bugün bırakıldığı gözlenmektedir. Bu çalışma ile, Uluslararası sözleşmeler ile ülkemizdeki koruma politikalarına yansımalarının, Anadolu coğrafyasında çoklu kültürel ve mekansal özelliklerin günümüzde yaşamaya devam ettiği yegane örneklerden biri olan Mardin Kenti üzerinden incelenmesini ve Mardin'in "Kültürel Peyzaj Alanı" olarak UNESCO Dünya Miras Listesi adaylık sürecinde ülkemiz koruma mevzuatı ile dünya koruma mevzuatı uyum sürecinin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışma Uluslararası sözleşmeler ve Türkiye koruma anlayışında yer alan farklı yaklaşımların, uyum ve etkileşim süreçlerinin yol açtığı kavramsal değişimlerin, yaşanan ve yaşanması olası uygulama sorunlarının tespiti ve çözüm arayışlarının geliştirilmesi hedefleri açısından önem arz etmektedir.