Türkiye kıyı akiferlerinde deniz suyu girişiminin önlenmesinde arıtılmış atıksuların kullanım potansiyeli

Nüfusun yoğunlaştığı verimli arazilere sahip olan kıyı bölgelerinde yeraltı suyunun aşırı çekimi; kıyı akiferlerinde tatlı su ile tuzlu su arasında bulunan doğal ve hassas dengeyi bozarak tuzlu deniz suyunun karaya doğru ilerlemesine ve tatlı suların tuzlanmasına sebep olmaktadır. Deniz suyu girişimi (DSG); özellikle deniz tarafından çevrelenen kıyı akiferlerinde, tatlı su kaynaklarını tehdit eden en önemli sorunlardan biridir. Bu çalışmada; Türkiye'deki kıyı şeridinde DSG'ye maruz kalabilecek akiferler için kullanılabilecek hidrolik bariyerlerin oluşturulmasında kullanılan enjeksiyon kuyularında arıtılmış evsel atıksuların kullanım potansiyeli miktarsal olarak araştırılıp maliyet açısından değerlendirilmiştir. Daha sonra ArcGIS Desktop 10.5 sürümü kullanılarak enjeksiyon kuyularının yer seçimi için uygunluk analizi yapılmıştır. Çalışma alanı olarak DSG riski daha yüksek olan Marmara, Ege ve Akdeniz bölgesinde yer alan toplam 15 il (Adana, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Edirne, Hatay, İzmir, İstanbul, Kocaeli, Mersin, Muğla, Tekirdağ ve Yalova) belirlenmiştir. DSG'nin kontrolünde arıtılmış atıksu potansiyelini belirlemek için proje debisi 5000 m3/gün'den büyük ve kıyıya olan mesafesi 0–40 km olan Atıksu Arıtma Tesisleri (AAT) seçilmiştir. Belirtilen debi ve mesafe kriterlerine göre çalışma alanında bulunan 15 ilde toplam 140 adet AAT saptanmıştır. Çalışma alanındaki tesislerden çıkan arıtılmış atıksuyun toplam potansiyeli yaklaşık 6 milyon m3/gün olarak tespit edilmiştir. Tesislerden çıkan sular kalite olarak üç gruba ayrılmıştır. Bunlar; ileri arıtma proseslerinde arıtılan atıksular, biyolojik arıtma prosesinde arıtılan atıksular ve fiziksel/stabilizasyon havuzu/doğal arıtma proseslerinde arıtılan atıksulardır. Arıtılmış atıksuların %48.1'i (2,892,532 m3/gün) ileri arıtma, %14.4'ü (865,127 m3/gün) biyolojik arıtma ve %37.5'i (2,253,674 m3/gün) fiziksel/stabilizasyon havuzu/doğal arıtma prosesinden geçmektedir. Enjeksiyon kuyusunun yerini belirlemek için arazi örtüsü, eğim, fay hattı, yerleşim alanı, yol güzergahı, AAT ve kıyıdan uzaklık katmanları kullanılarak CBS ile uygun yer seçimi yapılmıştır. CBS'de belirtilen kriterlere göre çalışma alanında 84 noktada toplam 720 adet enjeksiyon kuyuların kurulması uygun görülmüştür.