Türkiye'de lisans düzeyi müzik eğitimi veren kurumlarda tar çalgısının tercih durumuna yönelik tespitler

Tar, Azerbaycan ve İran başta olmak üzere Orta Asya ülkelerinin bir bölümünde, Türkiye'de de özellikle Kars, Ardahan ve Iğdır çevresinde kullanılmakta olan telli ve mızraplı bir halk çalgısıdır. Türkiye'de 1960'lı yıllardan itibaren kullanılmaya başlanan tar çalgısı; TRT, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Türk halk müziği toplulukları, özel birtakım korolar ve ülkemizdeki profesyonel müzik piyasası içerisinde yerini bulmuştur. Tar, özellikle Azerbaycan'da verilen eğitim ve yapılan çalışmalar sayesinde ileri icra imkânları ile çok geniş ve eşsiz bir repertuvara kavuşmuştur ve tar çalgısının bu konumu dünya genelinde de takdirle karşılanmaktadır. Fakat Türkiye'de tarın icrası bu düzeyde değildir ve tar eğitiminin daha dar kalıplar içinde yürütüldüğü görülmektedir. Bu çalışma, lisans düzeyinde meslekî müzik eğitimi veren konservatuvarlarda, tar çalgısının öğrenciler tarafından tercih durumunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Tar eğitiminin verildiği lisans düzeyinde müzik eğitimi veren kurumlarda, çalgının ne derece tercih edildiği, tercih edilme ve edilmeme durumları, bunların nedenlerinin belirlenmesi araştırmanın problem durumunu oluşturmaktadır. Türkiye'de tar eğitimi verilen kurumlarda, tar çalgısını tercih eden ve etmeyen öğrencilere ulaşılarak görüşmeler yapılmış ve konu ile ilgili anket uygulanmıştır. Tar çalgısının eğitiminin verildiği kurumlarda, çalgıyı tercih eden ve etmeyen öğrencilere iki ayrı anket uygulanmıştır. Tar çalgısını tercih etmeyen öğrencilere, çalgıyı neden tercih etmediklerini belirlemeye yönelik 14 adet kapalı uçlu soru ve 1 adet te açık uçlu sorulmuştur. Tar çalgısını tercih eden öğrencilere ise, çalgıyı tercih etme ve çalgıya yönelmelerinde ki nedenleri belirlemeye yönelik 1 adet açık uçlu soru sorulmuştur. Anket ve görüşme yoluyla elde edilen bulgular, tar çalgısının diğer halk çalgılarına oranla daha az tercih edildiğini ortaya koymaktadır. Bu durumun başlıca nedenlerinin çalgının daha önce tanınmaması ve özellikle tanıtılmaması, Türkiye'de kullanım sahasının sınırlı olması ve sınırlandırılması, çalgıyı icra edenlerin iş istihdamı konusunda problem yaşamaları, ülkemizde tar eğitiminin yaygın olmaması ve yine yeterli sayıda tar eğitimcisinin olmaması, çalgıyı Türkiye'de temin etmenin, bakım ve onarım imkânlarının güç olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Tar, Türk Halk Müziği, Tar Eğitimi, Türk Halk Müziği Çalgıları