Türkiye'de mülteci ya da göçmen olarak yaşayan farklı millet kimliklerine yönelik algının dönüşümünde toplumsal faktörlerin etkisi: Duygu ve duruş analizi

Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de mülteci ya da göçmen olarak yaşayan farklı millet kimliklerine yönelik toplumsal algıların; siyaset, ekonomi, eğitim, din, güvenlik ve göç gibi toplam 16 toplumsal faktörün etkisiyle zaman içerisinde nasıl değiştiğini ortaya koymaktır. Metodolojik olarak karma araştırma yönteminin (yakınsayan paralel desen) kullanıldığı araştırmanın teorik temelini Sosyal Kimlik Teorisi, Bütünleşik Tehdit Teorisi ve Kalıpyargı İçeriği Modeli oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında sosyal medyadan elde edilen, 2010-2022 yılları arasında, içerisinde "Iraklı", "Pakistanlı", "İranlı", "Afgan" ve "Suriyeli" ifadelerinin yanı sıra, göç dışı toplumsal faktörlerin etkisini kıyaslamak amacıyla "Ermeni" ifadesinin de yer aldığı toplam 4.913.605 gönderi incelenmiştir. Belirlenen 352 analiz gününe ait verilere duygu (VADER ve BERTÜRK) ve tematik içerik analizine dayalı olarak duruş analizi uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre millet kimliklerine yönelik algının en fazla göç, siyaset ve güvenlik faktörlerinin etkisiyle şekillendiği görülmüştür. Özellikle 2015 yılı, Türkiye'deki Suriyeli nüfusunun 2,5 milyonu aşmasıyla birlikte algıların "yardıma muhtaç/gariban" söyleminden "tehdit ve ekonomik yük" algısına evrildiği kritik bir eşik teşkil etmiştir. Ayrıca Suriyelilere yönelik olumsuz algının yaygınlaşmasının, diğer göçmen gruplarına ilişkin algıları da ekonomik, demografik, kültürel ve toplumsal güvenlik bağlamında tehdit eksenli biçimde şekillenmesinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ermenilere yönelik algının ise tarihsel hafıza ve güncel siyasal gelişmelerle beslenen kalıcı bir dış grup konumlanışı sergilediği görülmüştür. Din faktörü bazı gruplar için iç grup algısını güçlendirse de bu etkinin tehdit algısını tamamen ortadan kaldırmadığı ortaya konmuştur. Özetle, toplumsal algı statik bir etiketlemeden ziyade, toplumsal faktörlerin etkileşimiyle sürekli örülen ve çözülen dinamik bir süreçtir. Araştırma, toplumsal algıdaki kırılma noktalarını "Halat Kültür" metaforu üzerinden yeniden okuyarak; sosyal medyanın "ortak kader" hissini nasıl güvenlikleştirdiğini ve "biz" bilincini tehdit algılarına karşı savunma refleksiyle nasıl yeniden inşa ettiğini göstermektedir. Bu yönüyle araştırma, dijital sosyoloji ve hesaplamalı sosyal bilimler literatürüne yöntemsel bir katkı sunarken, uyum politikalarının geliştirilmesine veri temelli bir ışık tutmaktadır.