Türkiye'nin Avrupa Birliği sürecinde Kıbrıs faktörü

Kıbrıs sorunu, sadece Ada'daki Türk ve Rum taraflarını değil, Türkiye'yi ve uluslararası toplumu da etkilemektedir. Uluslararası toplum, Rum-Yunan ikilisinin iki yüzyıl öncesinden gelen Enosis hedeflerini ve 1963-74 döneminde yaşananları dikkate almaksızın, Kıbrıs sorununun ortaya çıkışından Türkiye'yi sorumlu tutmaktadır. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) ise, 1964 yılından itibaren ?Kıbrıs Cumhuriyeti?nin meşru temsilcisi olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, AB, GKRY'nin Temmuz 1990'da tüm Ada adına yaptığı tam üyelik başvurusunu kabul etmiştir. Haziran 1990 Dublin Zirvesi'nden itibaren de ?Kıbrıs meselesi, Türkiye-AB ilişkilerini etkiler? yaklaşımına yönelmiştir. Bu tarihten sonra yapılan hemen tüm AB Zirvelerinde Kıbrıs konusu önemli bir gündem maddesi olarak yerini almıştır. AB açısından Kıbrıs'ın önemi iki noktada değerlendirilebilir: Birliğin genişlemesi ve Ada'nın stratejik konumu. Ancak, AB, sorunlu bir bölgeyi Birliğe dahil etmekten kaynaklanan sıkıntılar yaşamaktadır. Ada'nın kuzeyinde müktesebatını uygulayamaması, bunların başında gelmektedir. Bu nedenle, konuyu Türkiye'nin üyelik sürecinde çözüme kavuşturmak arayışına girmiştir. 1 Mayıs 2004'te tarafların ortak rızası olmadan ve sorun çözülmeden, uluslar arası hukuka aykırı olarak tam üye olan GKRY ise, Türkiye-AB ilişkilerinde belirleyici konuma ulaşmıştır. Böylece, BM çerçevesinde elde edebileceği bir çözümden daha fazlasını Türkiye-AB müzakere sürecinde elde etmeyi hedeflemiştir. Nitekim, Türkiye-AB müzakerelerinin başlatıldığı 3 Ekim 2005'te Kıbrıs sorununa ?BM çerçevesinde ve AB ilkelerine dayalı çözüm? şartı getirilmiştir. Ayrıca, AB belgelerinde Türkiye'den Kıbrıs konusunda; -GKRY'yi ?Kıbrıs Cumhuriyeti? olarak tanıması, -Ankara Anlaşması Ek Protokolü'nü uygulaması, liman ve havaalanlarını GKRY'ye açması, -GKRY'nin uluslar arası örgütlenmelere katılımını engellememesi istenmiştir. 180 Türkiye için ?yükümlülük? olarak takdim edilen, ancak Kıbrıs sorunu çözülmeden yerine getirilmesi imkanı bulunmayan bu hususlar, Türkiye-AB sürecinde ?tren kazası? olarak nitelendirilen bir kesintiye uğrama gerekçelerini oluşturmuştur. Bu durum ve Kıbrıs Türklerine uygulanan ambargoların kaldırılmaması ise Rum uzlaşmazlığını cesaretlendirmekte ve çözümü giderek güçleştirmektedir. Bu çalışma, Kıbrıs-AB ilişkilerinin siyasi boyutunu ve Türkiye-AB ilişkilerine etkilerini incelemekte ve dört bölümden oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde, GKRY-AB ilişkileri geçmişten bugüne ele alınmakta ve üyeliği siyasi ve hukuki açıdan değerlendirilmektedir. İkinci bölümde, Kıbrıs sorununun ortaya çıkışı ve bugünkü durumuna değinilerek, ?sorunun neden çözülemediği? sorusuna cevap aranmaktadır. Üçüncü bölümde, AB'nin Kıbrıs konusuna bakışı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise, Türkiye-AB sürecinde Kıbrıs konusundaki yükümlülükler ele alınmaktadır.