Türkiye'nin bağlı bulunduğu entegrasyonlarla dış ticaret potansiyeli: ECO ve KEİ örneği

Araştırmanın Amacı: Bu çalışmada, Türkiye'nin üyesi olduğu ekonomik entegrasyonlardan ECO ve KEİ ülkelerine yönelik ihracatını etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve bu ihracatın çekim modeli ile ne ölçüde açıklanabildiğinin analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, Türkiye'nin ECO ülkelerine yönelik ihracatını açıklamak için 2013-2022 yıllarını kapsayan yıllık veriler kullanılarak çekim modeli uygulanmış; KEİ ülkeleri için ise 2013-2023 yıllarını kapsayan verilerle model tahmin edilmiştir. Dış ticaret analizlerinde sıklıkla kullanılan çekim modeli, bu çalışmada da ECO ve KEİ ülkelerine yapılan ihracatın belirleyicilerini ortaya koymak amacıyla tercih edilmiştir. Araştırmanın Yöntemi: Bu çalışmada, Türkiye'nin ECO (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı) ve KEİ (Karadeniz Ekonomik İşbirliği) üyesi ülkelere yönelik ihracatını etkileyen ekonomik, coğrafi ve kültürel faktörleri belirlemek amacıyla panel veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın temelinde, dış ticaret akımlarını açıklamak için sıkça kullanılan çekim modeli (Gravity Model) yer almaktadır. Çalışmada, 2013-2022 yılları arasında ECO ülkeleri ve 2013-2023 yılları arasında KEİ ülkeleri ile Türkiye arasındaki ticaret verileri analiz edilmiştir. Verilerin doğasına uygun olarak sabit etkiler modeli (Fixed Effects Model, FEM) ve rastgele etkiler modeli (Random Effects Model, REM) tahmin edilmiştir. Modeller arasında seçim yapmak için Hausman testi uygulanmıştır. Ayrıca, modelde heteroskedastisite kontrolü için Breusch-Pagan / Cook-Weisberg testi gerçekleştirilmiş ve heteroskedastisite tespit edilmesi durumunda robust standart hatalar ile düzeltilmiş modeller kullanılmıştır. Verilerin analizinde Stata 14.0 ve 17.0 istatistik programı kullanılmıştır. Kullanılan Veriler: Bağımlı Değişken: Türkiye'nin ECO ve KEİ üyesi ülkelere yönelik ihracat hacmi (log_ihracat). Bağımsız Değişkenler: Partner ülkelerin ekonomik büyüklüğü (log_gsyih), Nüfus (log_nufus), Türkiye'ye olan coğrafi mesafe (log_mesafe), Ortak sınır durumu (ortak_sinir), Ortak dil faktörü (ortak_dil). Bu yöntemle, bağımsız değişkenlerin ihracat üzerindeki etkileri değerlendirilmiş ve sonuçlara dayalı politika önerileri geliştirilmiştir.