Biomonitoring of toxic organic pollutants in mullet liver microsomes by CYP1A level and 7-ethoxyresorufin O-deethylase (EROD) activity in the West Black Sea region of Turkey

Karadeniz, son yıllarda endüstriyel, evsel ve tarımsal aktiviteler sonucunda ortaya çıkan kimyasal kirleticilerin tehdidi altındadır. Endüstriyel alanlar, nehirler ve kıyı şehirleri Karadeniz'de yerel kirlilik yaratma eğilimindedir. Bu çalışmada, PAH, PCB ve dioksin türü kirliliğin miktarı Zonguldak Limanı, Ereğli Limanı, Sakarya Nehir Ağzı, Melen ve Gülüç Dereleri Ağzı ve Amasra'da, Ağustos 2005, 2006 ve 2007'de, kefal balığı karaciğer mikrozomlarında CYP1A proteinine bağlı 7-etoksirezorufin O-deetilaz (EROD) aktivitesi ölçülerek ve CYP1A protein miktarı immünokimyasal yöntemler ile belirlenerek tayin edildi ve izlendi. En düşük EROD aktivitesi Amasra'dan yakalanan kefal balığı örneklerinde ölçüldü. Bu bölge referans bölgesi olarak düşünüldü. Türkiye'nin Batı Karadeniz Bölgesi'nde bulunan,kalabalık nüfusa ve endüstriyel alanlara sahip olan Zonguldak ilinin limanından yakalanan kefal balıklarında Amasra'dan 6-9 kat fazla EROD aktivitesi bulundu. Ereğli Limanı'ndan yakalanan kefal balıklarında da Amasra'dan yakalanan balıklardan 7-9 kat fazla EROD aktivitesi bulundu. Gülüç Deresi bu çalışmadaki oldukça kirli diğer bir istasyondu. Bu istasyondan yakalanan kefal balıklarının EROD aktiviteleri Amasra'dan yakalanan balıkların EROD aktivitelerinden yaklaşık 6 kat fazla bulundu. Melen Deresi Ağzı'ndan yakalanan kefal balıklarının EROD aktiviteleri Amasra'dan 2-2.5 kat daha fazla bulundu. Sakarya Nehir Ağzı'ndan yakalanan kefal balıklarının EROD aktiviteleri Amasra'dan yakalanan balıkların 2-4 katı bulundu. Kefal balığı karaciğer mikrozomlarında CYP1A protein seviyesi immünokimyasal yöntemler ile belirlendi. Elde edilen sonuçlarda CYP1A protein seviyesi ölçümleri, EROD aktivite ölçümleri ile oldukça bağlantılı bulundu. Bu biyokimyasal yöntemlerin yanı sıra, balık karaciğer dokularında toplam PAH konsantrasyonu ölçüldü. Zonguldak Limanı, Ereğli Limanı, Sakarya Nehir Ağzı, Melen ve Gülüç Dereleri Ağzı'ndan yakalanan kefal balıklarının toplam PAH konsantrasyonu referans istasyonu, Amasra'dan daha yüksek bulundu.Bu çalışmada, kefal balığı karaciğerlerinde bulunan indüklenmiş CYP1A protein seviyeleri ve CYP1A proteinine bağlı EROD aktiviteleri ve yüksek toplam PAH seviyeleri, PAH, PCB ve dioksin türü organik kirleticilerin Zonguldak Limanı, Ereğli Limanı, Sakarya Nehri, Melen Deresi ve Gülüç Deresi'nde var olduğunu gösterdi. Bu sonuçlar, bu bölgelerin Türkiye'nin Batı Karadeniz Bölgesi'nde yerel kirlilik yaratma eğiliminde olduğunu göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Karadeniz, CYP1A, EROD, Kefal Balığı, PAH, Kirlilik.