Türkiye'de öğretmen liderliği üzerine yapılmış araştırmalar: Bir kapsam incelemesi

Öğretmen liderliği, okullarda dönüşüm yaratma, mesleki öğrenmeyi teşvik etme ve öğrenci başarısını artırma potansiyeline sahip kritik bir unsurdur. Öğretmenlerin yalnızca sınıf içi uygulamalarda değil, aynı zamanda okulun bütününü ilgilendiren konularda da aktif roller üstlenmelerini öngören bu alternatif okul yönetimi modeli gerek uluslararası gerekse ulusal literatürde giderek daha fazla ilgi çekmektedir. Ancak, hızla büyüyen bu literatürün genel özelliklerinin bilinmemesi özellikle yeni araştırmalar için bir sorun teşkil etmektedir. Uluslararası literatürde bu boşluğu gidermeye yönelik çabalar artarken Türkiye'de öğretmen liderliği üzerine yapılmış çalışmaların genel karakteristiklerinin ve öne çıkan boşlukların neler olduğu hala bilinmemektedir. Bu noktada mevcut araştırma, Türkiye bağlamında öğretmen liderliği konusuna odaklanan çalışmaları kapsamlı bir şekilde inceleyerek ilgili alanyazının mevcut durumunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Arksey ve O'Malley'in (2005) kapsam incelemesi çerçevesi temel alınarak yürütülen bu çalışma, öğretmen liderliğinin karakteristiklerinin neler olduğunu, öğretmen liderliği kavramının nasıl tanımlandığını, yapılan çalışmaların amaçlarının neler olduğunu ve öğretmen liderliği kavramının hangi değişkenlerle incelendiğini sistematik bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın literatür tarama ve makale seçim süreci PRISMA akış şeması doğrultusunda şeffaf bir şekilde raporlanmıştır. Bu kapsamda, Web of Science, Scopus, ERIC ve Dergi Park veri tabanlarında yer alan ve öğretmen liderliği konusunu ele alan nitel, nicel, karma yöntemli ve teorik makaleler belirlenen ölçütlere göre taranmış ve incelenmiştir. Analiz sürecinde temel nitel içerik analizi ve betimsel istatistik yöntemleri kullanılmıştır. Bulgular, Türkiye'de öğretmen liderliğine ilişkin çalışmaların özellikle 2010 yılından itibaren artmaya başladığını, nicel yöntemle yapılmış çalışmaların çoğunlukta olduğunu, katılımcı olarak sıklıkla öğretmenlerin tercih edildiğini, öğretmen liderliğinin tanımlanmasına ilişkin bulgular kavramın çoğu çalışmada açık ve kuramsal bir çerçeveyle tanımlanmadığını, bunun yerine dolaylı biçimde bazı pratik roller üzerinden ele alındığını, bu rollerin de üç ana grupta toplandığını göstermektedir. Ayrıca, öğretmen liderliğinin farklı değişkenlerle ilişkisine odaklanan çalışmaların literatürde önemli bir yer edindiği oldukça dikkat çekmektedir. Bu çalışma, Türkiye bağlamında öğretmen liderliğinin çeşitli yönlerini açıklayarak, Türkiye'de öğretmen liderliği alanındaki araştırma eğilimlerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, alan yazındaki kuramsal ve yöntemsel boşluklara da dikkat çekmekte ve gelecekteki araştırmalar için yol gösterici olmayı hedeflemektedir.