Türkiye'de savunma ve hükümet harcamalarının işsizlik dinamikleri üzerindeki etkisinin analizi: Bir ARDL yaklaşımı

Bu çalışma, Türkiye'de 1995–2022 döneminde savunma harcamaları, hükümet harcamaları ve gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) işsizlik oranı üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. İşsizlik, Türkiye ekonomisinin en önemli yapısal sorunlarından biri olarak kabul edilmekte olup, kamu harcamalarının istihdam üzerindeki etkisi literatürde sınırlı sayıda çalışmada ele alınmıştır. Bu nedenle araştırma, söz konusu üç değişkeni birlikte değerlendiren bütüncül bir yaklaşımla literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Çalışmada, yıllık veriler kullanılarak ARDL (Autoregressive Distributed Lag) modeli uygulanmıştır. Modelde işsizlik oranı bağımlı değişken olarak ele alınırken, askeri harcamalar, hükümet harcamaları ve GSYİH bağımsız değişkenler olarak kullanılmıştır. Uygulanan ADF ve Phillips-Perron birim kök testleri ile değişkenlerin durağanlığı incelenmiş, sınır testi yardımıyla uzun dönem ilişkisi doğrulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, askeri harcamalar uzun dönemde işsizlik üzerinde yaklaşık %1'lik artış için %1,43 azalış, GSYİH ise %1'lik artış için %0,006 azalış sağlamaktadır. Buna karşılık hükümet harcamalarının işsizlik üzerindeki etkisi istatistiksel olarak ihmal edilebilir düzeydedir. Hata düzeltme teriminin -0,719 olması, sistemin kısa vadeli dengesizliklerini yaklaşık %71,9 oranında bir sonraki dönemde giderdiğini göstermektedir. Sonuçlar, askeri harcamaların istihdam yaratıcı etkilerini vurgulayan Askeri Keynesçilik ve İttifak Teorisi ile uyumludur. GSYİH'nin sınırlı etkisi, kayıt dışı ekonomi ve işgücü piyasasındaki yapısal sorunlarla açıklanabilirken, hükümet harcamalarının etkisizliği Dışlama (Crowding-Out) Teorisi'ni desteklemektedir. Bulgular, Türkiye'de işsizlik oranının yaklaşık %10 seviyesinde yapısal bir denge etrafında seyrettiğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda politika yapıcılara; askeri harcamaların üretim ve istihdam odaklı olarak yeniden yapılandırılması, kamu harcamalarının stratejik alanlara yönlendirilmesi ve ekonomik büyüme ile işgücü piyasasını eşgüdümlü şekilde destekleyecek politikaların geliştirilmesi önerilmektedir.