Türkiye'de sosyal antropolojinin gelişimi ve Bozkurt Güvenç'in antropolojik yaklaşımı

Sosyal antropoloji on dokuzuncu yüzyıl sonunda diğer sosyal bilimlerle beraber, yabanıl, uzak ve öteki olan yazısız toplumları kurulmakta olan modern dünya karşısında anlama ve konumlandırma amacı içerisinde kurumsallaştı. Başlıca temelleri İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ve Fransa'da atılan sosyal antropoloji, modern dünyanın kaygıları, merakları ve ihtiyaçları doğrusunda şekillendi. Kültürel evrimciler yazısız toplumları gelişim çizgisinin ilk basamağına yerleştirip, modern dünyanın üstün mevcudiyetine bir kanıt sunarken, erken dönemdeki kurucu babalar özelinde, Fransız etnolojisinde Marcel Mauss insanın evrensel özelliklerini keşfetmeye çalıştı, Amerika'da Boas ve öğrencileri farklı kültürlerin kıyaslanamazlığını vurguladı ve Malinowski gibi İngiliz sosyal antropolojisinin önde gelen isimleri kültürlerin işlevsel boyutlarına işaret etti. Sosyal antropoloji daha on dokuzuncu yüzyılda yalnızca Batılı dünya tarafından kullanılan bir araç olmaktan çıktı. Antropoloji son dönem Osmanlı İmparatorluğu döneminde imparatorluk coğrafyasına ithal edilmeye başlandı. İthal etme girişimi Cumhuriyet'e devredilen bir süreçti ve bu süreç boyunca modern dünyadaki antropolojiye dair gelişmeler sürekli olarak takip edildi. Bozkurt Güvenç'in çalışmaları da dâhil olmak üzere, sosyal antropoloji Türkiye'ye gelişinden iki binli yıllara kadar gerisinde kalınan modern dünyaya ulaşmak için ihtiyaç duyulan kullanışlı bir araç görevi gördü. Bu tezin amacı, Türkiye'de sosyal antropolojinin gelişim sürecini açıklamak ve Türkiye'de sosyal antropolojinin tanıtılması ve kurumsallaşmasında önemli bir rol üstlenen Bozkurt Güvenç'i bu tarihsel süreç içinde konumlandırmaktır. Dolayısıyla bu tezde Bozkurt Güvenç'in antropolojik yaklaşımı mercek altına alınırken, belirli bir zaman ve mekânda ortaya çıkan bir disiplinin, başka bir zaman ve mekânda politik ve ekonomik koşullara ve entelektüel ihtiyaçlara göre nasıl bir dönüşüm sergilediği de incelenmektedir. İlk bölümde Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden 1970'li yıllara kadar sosyal antropolojinin Türkiye'deki serüveni anlatılmaktadır. İkinci bölümde Bozkurt Güvenç'in çalışmaları, hem o güne değin taşınan antropolojik kaygılardan aldığı pay, hem de teorik anlamdaki yeni tutumu bütünlük içerisinde aktarılmaktadır. Üçüncü bölümdeyse, Bozkurt Güvenç'in tarihsel süreçteki özgün konumu karşılaştırmalı bir yöntemle belirtilmekte ve kendisinden sonraya miras bıraktığı etkileri ile yetiştirdiği tilmizlerinin çalışmaları değerlendirilmektedir.