Türkiye'de sosyal hizmet perspektifinden sokağın bir çalışma alanı olarak yeniden yorumu: İstanbul örneğinde bir saha araştırması

Bu tez, Türkiye'de sokağı sosyal hizmet mesleğinin bir alanı olarak ele almayı ve sokağa ilişkin kapsamlı bir kavrayış geliştirmeyi hedeflemektedir. Türkiye'deki sosyal hizmet sistemin kurum temelli yapısı, bu geniş ağ içerisinde sokağı marjinal bir alan kılmaktadır. Bu çalışma, sosyal hizmetin sunduğu teorik zemin üzerinden sokakla ilişkili dinamikleri kapsamlı biçimde ele alarak sokağı bir çalışma sahası olarak değerlendirmektedir. Nitel araştırma desenine göre yürütülen araştırmada sokak yaşamını deneyimleyen yirmi bir (21) kişi ve gönüllü sokak çalışması yürüten dokuz (9) kişi olmak üzere otuz (30) katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Saha araştırması, İstanbul'un Fatih, Beyoğlu, Eyüp, Beşiktaş ve Kadıköy ilçelerinde yürütülmüştür. Ulaşılan veriler MAXQDA 2022 nitel veri analiz programı aracılığı ile analiz edilmiş ve dört (4) ana tema ve yirmi iki (22) alt tema altında okuyucuya sunulmuştur. Ulaşılan verilerde sokaktaki bireylerle ilişkili olarak sokak yaşamına geçişte etkili olan deneyimler, sokak yaşamında bir günün pratiği, sokağın zorlayıcı ve geliştirici yönleri, sokağın yaşamının psikolojisi ve sokak ortamındaki ilişkiler betimlenmiştir. Bu dinamikler çerçevesinde sokaktaki bireylerin psikososyal desteğin önemli bir ihtiyaç olduğu, kurumsal hizmet modellerine erişmekte zorlandıkları ve mevcut yasal düzenlemelerle korunamadıkları belirlenmiştir. Sokağa yönelik çalışma yapan bireyler açısından ise sokakta çalışma yapmanın motivasyonları ve ilkeleri belirlenirken sokağa özgü bir iletişim ve yaklaşım dilinin geliştirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Sokak çalışmacılarının kişisel özelliklerinin çalışmalardaki önemli bir belirleyici olduğu görülürken sokağa yönelik çalışma yapmak için profesyonel bir hazırlık gerektiği belirlenmiştir. Dolayısıyla sosyal hizmet perspektifinden sokağın özgün dinamikler içerdiği ve çalışma sahası olarak detaylı bir kavrayışı içerdiği görülmüştür. Bu anlamda sokak çalışmalarının sosyal hizmet sistemiyle entegre biçimde yürütülmesi ve bu konuda sosyal çalışmacıların öncülük edeceği bir sokak çalışması modelinin yaygınlaşarak sokaktaki riskli gruplara erişimin arttırılması önerilmektedir.