Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesinde Hava Olaylarının Adlandırılışı

ÖZ: Bu çalışmada Kazak ve Türkiye Türkçesinde „hava‟ kavramı alanında yer alan dil birimleri ses, yapı ve anlam açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. İki ayrı coğrafyada yaşayan Türk topluluklarında hava olaylarını adlandırma yollarında görülen benzerliklerin ve farklılıkların ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Dünyada geniş bir coğrafyaya yayılmış olan Türkçenin yayılma alanları kadar, Türkçede hava kavram alanına giren sözlerin de genişliğini ortaya koyabilmek amacıyla, Türkiye Türkçesi ile Kazak Türkçesi karşılaştırılarak hava olaylarının dile yansımaları incelenmeye çalışılmıştır. Bu tezde karşılaştırmalı, yeri geldikçe de art zamanlı çalışmalar yapılmıştır. Veri tabanımızı Türkiye Türkçesi Sözlüğü (TDK) ile Kazak Türkçesi Sözlüğü ve Kazakça Sözlükten taradığımız hava olayları ile ilgili sözler oluşturmaktadır. Elde ettiğimiz verilerin eski Türk lehçeleri ile bağını kurabilmek amacıyla tarihsel sözlüklere de başvurulmuştur. Türkçenin Kuzey-Batı (Kıpçak) Grubunda yer alan Kazak Türkçesi ile Güney-Batı (Oğuz) Grubu üyelerinden olan Türkiye Türkçesinin ortak yanlarının olduğu gibi farklı yanları da olacaktır. İki farklı yere göçen Türk Topluluğunun göçtüğü yerin kültüründen, ikliminden, şartlarından dili de etkilenecektir. Türkçe ayrı coğrafyalarda farklı kültürlerde şekil alacaktır. Kazak Türkçesi ve Türkiye Türkçesi ortak bir zeminin köklerini içlerinde barındırmaktadır. Çalışmamızda, temel söz varlığı içinde yer alabilecek hava olaylarını ya da durumunu karşılayan sözcüklerin ufak tefek ses değişimiyle aynı şekilde kullanıldığı görülmüştür. Hava kavram alanının alt katmanlarına inildikçe farklılıkların arttığı dikkatleri çekmektedir. Her iki dilde de türetme, birleştirme ve aktarma yoluyla kurulan hava olaylarını karşılayan sözler Türkçenin ayrıntılı bir anlatım dili olduğunu bir kez daha ispatlamaktadır. Anahtar Sözcükler: Sözcükbilim, hava kavram alanı, kavramlaştırma ve hava olayları, Kazak Türkçesinde hava kavramı, Türkiye Türkçesinde hava kavramı