Türkiye'de ulaştırma sektörü alanında uygulanmakta olan kamu-özel sektör işbirliği modellerinin etkinlik analizi

Ülke ekonomileri, bireysel ve toplumsal ihtiyaçların bileşiminden oluşan insan ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, ağırlıkları değişkenlik göstermekle birlikte özel kesim ve kamu kesimi olmak üzere ikili yapıdan oluşmaktadır. Burada özel kesim bireysel ihtiyaçların karşılanması amacını güderken kamu kesimi daha çok toplumsal ihtiyaçlar noktasındaki hizmetlerin sunumundan sorumlu tutulmaktadır. Ancak gelişen koşullar, teknolojik gelişmeler, artan nüfus neticesinde ortaya çıkan yeni toplumsal ihtiyaçlar ve kamu gelirlerindeki artışların göreli düşük seviyede kalması daha önceleri sadece kamu tarafından sağlanabileceği düşünülen yatırımların aslında özel sektörün de sürece dahli neticesinde sunulabileceği olgusunu ortaya çıkarmıştır. Söz konusu olgu -yeni kamusal hizmet sunum yöntemi- Türkçe literatürde Kamu-Özel Sektör İşbirlikleri (KÖSİ) adıyla kendine yer bulmuştur. Bu çalışmada da Türkiye'de özellikle ulaştırma alanında KÖSİ modelleri çerçevesinde son dönemlerde hayata geçirilen büyük çaplı altyapı projelerinin karlı ve etkin olup olmadıklarının incelenmesi ve varsa etkinsizlik yaratan hususların belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede öncelikle ele alınan projelerin içsel fayda ve maliyetleri bağlamında birtakım hesaplamalar yapılarak projelerin karlılık seviyeleri ortaya konulmuş daha sonra ise ilgili projelerin ekonomi üzerinden yarattıkları doğrudan ve dolaylı dışsal faydaların da sürece dahil edilmesiyle genel etkinlik değerlendirilmesi yapılmıştır. Yapılan iki farklı analizin temel gayesi örneklemde yer alan yatırım projelerinin; dışsal faydalarının da hesaba katılmasıyla birinci durumda faydalı/faydasız olarak nitelendirilirken ikinci durumda daha etkin ya da etkinsiz konuma yerleşip yerleşmediklerinin gözlemlenmesidir. Nitekim Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılarak oluşturulan sıralamada birinci duruma göre farklılıkların meydana geldiği saptanmıştır. Bu bakımdan söz konusu projeleri değerlendirirken dışsal faydaların da dikkate alınmasının araştırmacıları daha doğru bulgulara ulaştıracağı kanaatine varılmıştır.