Data envelopment analysis
166 theses under this subject heading
2008-2013 yılları arasında faaliyet gösteren mevduat bankalarının etkinliklerinin ölçülmesi
Bu çalışmada küresel ekonomiyi olumsuz etkileyen finansal kriz ve aşırı para arzının olduğu 2008-2013 yılları arasında faaliyet gösteren mevduat bankalarının etkinlikleri ölçülmektedir. Bu amaç doğrultusunda Veri Zarflama Analizi yöntemi detaylı bir şekilde incelenerek yaygın bir şekilde kullanılan CCR ve BCC modelleri ile çözümleme yapılmış ve yöntemin uygulama aşamaları açıklanmıştır. VZA, Türkiye'de 2008–2013 yılları arasında sürekli olarak faaliyet gösteren 26 adet mevduat bankasının verileriyle yapılmıştır. Modellerin çözüm aşamasında DEA Solver (Data Envelopment Analysis Solver) programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular sonucunda, 2011 yılı Türk Bankacılık Sektöründe toplam etkinliğin en yüksek olduğu yıldır. Bu yıl içerisinde, yabancı sermayeli bankalar en yüksek etkinlik değerlerine ulaşmışlardır. Diğer yandan 2009 yılı hem kamu sermayeli mevduat bankaları için hem de özel sermayeli mevduat bankaları için en etkin yıl olmuştur. Toplam etkinliğin en düşük olduğu yıl ise 2012 yılıdır. Bu yılda kamu sermayeli mevduat bankaları etkin değildir, yabancı sermayeli mevduat bankaları ise en düşük etkinliğe sahiptir. Kamu sermayeli mevduat bankaları 2013 yılında da etkin olmadığı ortaya çıkmıştır. Özel sermayeli mevduat bankaları için ise etkin olmadığı yıl yoktur. Tüm bu bulgular sonucunda 2008-2013 yılları arasında faaliyet gösteren mevduat bankaları için etkin olmayan bankalara referans kümeleri oluşturularak iyileştirme önerilerinde bulunulmuştur.
Bir üretim hattındaki performansın yalın üretim teknikleri ile iyileştirilmesi
Üretim sektöründe performans firmalar için çok önemlidir. Bu nedenle, üretim performansını arttırmaya ve performansı doğru ölçmeye yönelik çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalardan bir çoğu da yalın üretim ile ilişkilidir. Yalın üretim yaklaşımı, firmaların çok sık başvurduğu ve performans üzerinde etkili tekniklerden oluşmaktadır.Bu çalışmada, otomotiv yan sanayiinde faaliyet gösteren bir firmanın üretim hattında yalın üretim teknikleri ile iyileştirmeler yapılmıştır. Belirli aralıklar ile uygulanan yalın tekniklerin sonuçları takip edilmiştir. Yalın uygulama sonucunda kalıp değiştirme süresi, çevrim süresi, toplam ekipman etkinliği gibi konularda olumlu sonuçlar elde edilmiştir. Üretim hattında elde edilen veriler, atölye performansını değerlendirmede kullanılan parametreler yardımıyla ölçülmüştür. Bu parametreler ve belirlenen karar verme birimleri Veri Zarflama Analizi tekniği ile değerlendirilmiştir.
Türkiye'deki yatırım fonlarının etkinliğe dayalı performans değerlemesi
Türkiye'de bireysel yatırımcının yatırım fonu endüstrisindeki rolünü güçlendirerek endüstrinin gelişimine hız kazandırmak amacı ile Takasbank ve Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından 2015 yılında faaliyete geçirilen Türkiye Elektronik Fon Alım Satım (TEFAS) Platformu sonrasında yatırım fonu performans değerleme çalışmalarının önemi artmıştır. TEFAS sonrası dönemde fon maliyeti ve fonun endüstrideki pozisyonu gibi faktörleri içeren geniş kapsamlı değerlemeler endüstriye birincil elden dâhil olma ve kendi yatırımını yönetme olanağı kazanan bireysel yatırımcıların etkinliğini artırarak sistemin gelişiminde tamamlayıcı rol oynayacaktır. Bu çalışmada Türkiye yatırım fonu endüstrisinin performans değerlemesi geleneksel yöntemlere alternatif bir bakış açısı altında ele alınmış, belirli bir risk ve maliyet derecesinde yatırım fonlarının sahip olduğu yatırımcı sayısı, fon aktif değeri ve pazar payına dayalı etkinlik değerlemeleri yapılmıştır. 2013-2015 yılları arasında faaliyet gösteren, emeklilik fonları ve borsa yatırım fonları dışındaki 213 yatırım fonunun etkinlik analizi 15 alt kategori altında VZA yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğe göre değişken getiri varsayımı altında çıktı yönelimli modeller ile yıllık bazda elde edilen etkinlik skorlarının değişimi Malmquist indeksi ile hesaplanmış, her bir fona ve fon kategorilerine ait etkinlik değişimleri ortaya konulmuştur. Anahtar Sözcükler: Yatırım fonları, Performans değerleme, Veri zarflama analizi, Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu, TEFAS
Havalimanlarında operasyonel etkinlik ölçümü: Seçilmiş havalimanlarında bir uygulama
Günümüzde teknolojinin gelişmesi ile birlikte kullanımı her geçen gün artan hava taşımacılığı modunun en önemli paydaşlarından biri olan havalimanlarının önemi artmıştır. Havalimanlarının yaygın bir şekilde kullanılması belirli bir aşamadan sonra havalimanlarında yoğunluktan kaynaklı kapasite sorunun yaşanmasına neden olmuştur. Bunun sonucunda havalimanlarının daha etkin ve verimli kullanılabilmesi için havalimanı yöneticileri tarafından bir takım çalışmalar yapılmıştır. Büyük yatırımlar gerektiren havalimanlarının sadece finansal açıdan değerlendirilmesinin verimlilik açısından karşılaştırma olanağı sağlamadığı düşünülmektedir. Bu açıdan havalimanlarının faaliyetlerini verimli ve etkin bir şekilde sürdürebilmeleri için operasyonel açıdan da değerlendirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu çalışmada ilk olarak performans ve performans ölçüm sistemleri hakkında ayrıntılı bir şekilde bilgi verilmiş, ardından havalimanlarında performans ölçümünün nasıl yapıldığı anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise Veri zarflama analizinde kullanılan modeller hakkında bilgi verilmiş ve hangi modellerin kullanılacağı belirtilmiştir. Son bölümde ise 2014 yılında ACI (Airport Councıl International) tarafından yapılan sıralamada yolcu trafiği açısından dünyanın en büyük 25 havalimanı içerisinde verilerine ulaşılabilen 20 havalimanın etkinlik ölçümü veri zarflama analizi aracılığı ile yapılmıştır. Uygulama aşamasında 4 adet girdi 3 adet çıktı analize dâhil edilmiştir. Havalimanı sayısının fazla olmasından dolayı etkinlik ölçümü Deap programı ile yapılmıştır. Uygulama aşamasında temel veri zarflama analizi modelleri olan CCR modeli İle BCC modeli kullanılmıştır. CCR modeli ile yapılan etkinlik ölçümünde 10 havalimanın etkin çıktığı 10 tanesinin ise etkin çıkmadığı görülmüştür. Girdi odaklı BCC modeli ile yapılan etkinlik ölçümünde 14 havalimanın etkin çıktığı 6 havalimanın ise etkin çıkmadığı görülmüştür. Çıktı odaklı BCC modelinde ise 13 havalimanın etkin çıktığı 7 havalimanın ise etkin çıkmadığı tespit edilmiştir. Ardından etkin çıkamayan havalimanlarının etkin duruma geçebilmesi için örnek almaları gereken referans havalimanları belirlenmiştir. Son bölümde ise etkin çıkmayan havalimanlarının etkin olabilmeleri için girdi ve çıktı değişkenlerini ne kadar arttırmaları veya ne kadar azaltmaları gerektiği belirlenmiştir.
Çorum ilinde sürdürülebilir çevresel etkinlik ölçümü: VZA uygulaması
Üretim ve tüketim gereksinimlerini sağlamak için insanoğlu yüzyıllardır doğadaki kaynakları kullanmaktadır. Özellikle nüfus artışı, çarpık kentleşme, endüstrileşme ve hızlı tüketim eğilimi gibi etkenler kaynakların hızlı bir şekilde tükenmesini beraberinde getirmiştir. Artık dünya üzerinde var olan kaynakların korunması ve gelecek nesillere aktarımının sağlanması için daha dikkatli davranılmalı ve çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması için yeni önlemler alınmalıdır. Bu kapsamda, şehirler ve bölgeler ekseninde yapılacak ölçümler geleceği öngörebilmek açısından önem kazanmaktadır. Son yıllarda geniş uygulama alanı bulunan ve kaynak kullanım ölçümünde oldukça kullanışlı olan Veri Zarflama Analizi (VZA) yönteminden literatürde sıkça yararlanıldığı gözlemlenmiştir. Yöntem etkin çıkmayan karar verme birimleri için referans kümesi oluştururken aynı zamanda potansiyel iyileştirmeler hakkında araştırmacıya bilgi niteliğinde öneriler vermektedir. Bu tez çalışmasının amacı, sürdürülebilir çevresel etkinliğin ölçülmesinde VZA tekniğinden yararlanarak, Çorum ili için değerlendirme yapılmasının sağlanmasıdır. Bu çerçevede Çorum'da 2008-2021 dönemlerinde gerçekleşen çevre harcamaları, elektrik, doğal gaz, petrol, LPG, su, partikül madde, kükürt dioksit, atık su ve katı atık gibi kriterler kullanılarak bir etkinlik ölçümü yapılmıştır. Girdi ve çıktı odaklı olarak Charnes, Cooper ve Rhodes (CCR) ile Banker, Charnes ve Cooper (BCC) modellerine göre yapılan analizde etkinlik sınırını bozan dönemler tespit edilmiştir. Buna göre iyileştirme önerileri ve değerlendirmeler yapılarak çalışma tamamlanmıştır.
Kurumsal sosyal sorumluluk ve kurumsal yönetimin arasındaki etkileşimin veri zarflama analizi: BİST kurumsal yönetim endeksi firmaları üzerinde bir uygulama
Firmalar, farklılık yaratmak ve sürdürülebilir hedeflere uluşmak amacıyla kurumsal yönetimlerinde kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetlerine yer verildiği görülmektedir. Kurumsal yönetimin ve kurumsal sosyal sorumluluğun arasındaki etkileşimin BİST kurumsal yönetim endeksleri üzerindeki etkisinin tespit edilmesinin amaçlandığı bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde kurumsal sosyal sorumluluk kavramı, yaklaşımları, sorumluluk alanları, Türkiye'de ve Dünya'da kurumsal yönetimin gelişim süreci ile ilgili detaylı bilgiler verilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümünde kurumsal yönetim kavramı, ilkeleri, teorileri ve yayınlanan raporlar, Türkiye'de ve Dünya'da kurumsal yönetim sistemleri üzerinde detaylı bilgiler verilmektedir. Bu bölümde son olarak literatürde yer alan Türkiye'de ve Dünya'da kurumsal yönetim ve kurumsal sosyal sorumluluğa ilişkin yapılmış çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise, kurumsal yönetim ve kurumsal yönetim uygulamalarının BİST kurumsal yönetim endeksli firmaların üzerindeki verimlilikleri incelenmektedir. Söz konusu örneklem, Veri Zarflama Analizi yöntemi uygulayarak en az girdiyle maksimum çıktıyı üreten girdi-çıktı bileşimini bulmaktır. Bölümün sonunda, elde edilen bulgular ışığında genel bir değerlendirme yapılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kurumsal Sosyal Sorumluluk, Kurumsal Yönetim, Veri Zarflama Analizi
İlköğretimin finansmanı ve eğitimde veri zarflama analizi ile ölçülen performansa dayalı bütçelemeye yönelik bir çalışma
Türkiye'de eğitim finansmanı için genel bütçeden aktarılan paylar bilinmekle birlikte genel bütçe dışında çeşitli kaynaklardan elde edilen yardımların, Okul Aile Birliği gelirlerinin İlköğretim Okullarının eğitim finansmanındaki boyutunu ortaya koymak adına bilinmesi gerekmektedir.Günümüzde bireysel performansın önemli olduğu kadar öğrenci başarısına etki eden okul performanslarının da değerlendirilmesi gerekmektedir. Okulların performanslarına dayalı olarak bütçelemelerinin yapılması kaynaklarının doğru bir şekilde kullanılmasının sağlanmasını ve okulların etkin hale gelebilmesi için gerekli olan kriterlerin sağlanmasını zorunlu hale getirecektir.Bu çalışmada; eğitim finansmanında özel kaynakların yeri ve performansa dayalı bütçeleme, Veri Zarflama Analizi ile ölçülen etkinlik değerleri ile belirlenmiştir. Birinci bölümde; eğitim finansmanı, finansman kaynakları ve dağıtımı ile performans kavramları açıklanmış, ikinci bölümde eğitim finansmanının tarihsel gelişimi, Türkiye' deki ve diğer dünya ülkelerindeki ilköğretimin finansman yapısı ve eğitim maliyet türleri anlatılmış, üçüncü bölümde performans ölçüm yöntemleri ile VZA Modelleri ve uygulama aşamalarından bahsedilmiştir. Dördüncü bölümde de Okulların etkinlikleri VZA ile ölçülmüş ve son iki yılın etkinlik değerlerine göre bütçe teklifleri getirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Eğitim Finansmanı, Öğrenci Maliyeti, Eğitim Performansı, Veri Zarflama Analizi, Performansa Dayalı Bütçeleme.
Türkiye'deki katılım ve mevduat bankalarının etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemiyle karşılaştırılması
Bankacılık sistemi, paranın muhafaza edilmesi için güvenli bir ortam sağlanması, tedavüldeki paranın toplanması ve ödenmesi gibi işlemleri gerçekleştirmek, çek ve akreditif muameleleri yapmak, müşteri adına menkul kıymet alım satımı yapmak, kefalet ve teminat mektubu vermek, kiralık kasa hizmeti vermek, seyahat çeki ve kredi kartı gibi konularda danışmanlık yapmak, iş adamlarına banka referans mektubu vermek ve çeşitli faturaların tahsilini yapmak üzere faaliyet göstermektedir. Diğer yandan Dünya'da ve Türkiye'de bankacılık sektörü faizli sistem üzerine inşa edilmiştir. Faiz, İslam dinine göre haram (yasak) kılındığı için Dünya'da ve Türkiye'de Müslüman olan ve dini hassasiyetleri gözetenler faizli bankacılık sisteminden uzak kalmaktadır. Bu yüzden de bu tasarruf sahiplerinin ekonomiye aktarılması için dünyada ve ülkemizde faizsiz bankacılık kurumları yani Katılım Bankaları faaliyet göstermektedir. Görüldüğü üzere bankacılık sektörü, finansal sistemin en önemli aktörlerinden biridir. Bankacılık sektörünün etkinliği, ekonomik ve sosyal bakımdan önemlidir. Bu yüzden çalışmada 2006- 2009 yılları arasında, bankacılık sektöründe faaliyet gösteren katılım bankaları ile özel sermayeli mevduat bankalarının etkinliği, ölçeğe göre değişken getiri varsayımı altında girdi odaklı VZA ve Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi ile karşılaştırılmıştır. Bankaların etkinliğinin araştırılmasıyla 3 girdi (Mevduat / Toplanan Fonlar, Faiz Giderleri / Kâr Payı Giderleri ve Personel Giderleri) ve 3 çıktı (Krediler, Plasman Toplamı / Kullandırılan Fonlar, Faiz Gelirleri / Kâr Payı Gelirleri ve Net Ücret Gelirleri) değişkeni kullanılmıştır. Analiz sonucunda katılım bankaları ile özel sermayeli mevduat bankalarının etkinlikleri detaylı bir şekilde ortaya konulmuştur. Etkinsiz olan bankaların etkin olabilmeleri için politika önerilerinde bulunulmuştur. Ayrıca bu çalışmada, katılım bankalarının özel sermayeli mevduat bankalarına göre etkinlik anlamında daha başarılı bir performans gösterdiği tespit edilmiştir.Katılım bankalarının, ekonomiye en çokta reel sektöre fon yaratan önemli bir kaynak olmaları, aynı zamanda bireylerin dini hassasiyetlerini göz önünde alarak ülke üretiminin ve refahının artırılmasına katkı sağlamaları nedeniyle bankacılık sistemindeki payları arttırılmalıdır.Anahtar Kelimeler: Bankacılık, Katılım Bankaları, Özel Sermayeli Mevduat Bankaları, Etkinlik, Verimlilik Veri Zarflama Analizi, Malmquist
Bankalarda kredi riski yönetimi performans analizi ve veri zarflama analizi yöntemi ile uygulama
Bankalar faaliyetleri sebebiyle çok çeşitli risklerle karşılaşmaktadır. Bankaların karşılaştığı riskler ne kadar çeşitli olsa da esas faaliyet konusu olan kredi verme işlevi gereği en büyük risk unsuru olarak kredi riski görülmektedir. Kredi riskini ölçmek artık üretilen yazılımlar ve yapılan uygulamalarla çok daha basit hale gelmiştir. Kredi riski ölçümünde kullanılan yöntemlerin güvenilirliliği de yıllar içerisinde yaşanan tecrübeler ve stres testleri yardımıyla ölçülebilmektedir.Kredi riskini yönetmek her bankanın doğal bir faaliyetidir. Ancak kredi riski yönetiminin başarılı olup olmadığı da ölçülmesi gereken başka bir başarı kriteridir. Kredi riskini yönetmek daha çok finansal metrik içermeyen bir uygulamadır. Ancak kredi riski yönetiminde başarılı olan bir bankanın aktif kalitesi de yüksek olacaktır. Bu sebeple çalışmamızın uygulama aşamasında yöntem olarak seçtiğimiz veri zarflama analizi yönteminde girdi ve çıktı olarak aktif kalitesini ölçen oranlar kullanılmıştır.Çalışmamızın birinci bölümünde kredi riski yönetimi kavramı açıklanmaya çalışılmış, kredi riski yönetiminin amaçları ve temel unsurları üzerinde durulmuş ve son olarak da bankalarda kredi riski yönetiminin organizasyonu ele alınmıştır.İkinci bölümde çalışmamıza temel oluşturan kredi riski yönetiminin performans analizinin finansal ve finansal olmayan metrikleri yer almaktadır.Üçüncü bölümde ise kamu sermayeli, özel sermayeli ve Türkiye'de kurulmuş yabancı sermayeli bankaların 2005-2010 yılları arası verileri kullanılarak veri zarflama analizi yöntemiyle kredi riski yönetim performansları analiz edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Bankalarda Kredi Riski Yönetimi, Performans Analizi, Veri Zarflama Analizi, Kredi Riski Yönetimi Performans Analizi.
Sosyal güvenlik kurumu il müdürlüklerinin etkinlikleri üzerine bir inceleme: İç Anadolu bölgesi uygulaması
İnsan, yaradılışı gereği birtakım fizyolojik ve sosyal ihtiyaçlara sahiptir. İhtiyaçlarını karşılarken tehlikelerle karşılaşmaktadır. Karşılaşılan tehlikelere karşı en azından hayatını idame ettirecek kadar güvence altına alması gerekmektedir. Toplumlar kendilerini güvence altına alabilmek için her zaman bir bedel ödemiştir. Bu bedelin karşılanabilmesi için sosyal güvenlik kurumlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bedel, bazen kendileri bazen yakınları tarafından karşılanırken bazen üyesi olduğu topluluk, kuruluş veya bir dernek tarafından karşılanmıştır. Günümüzde ise genel olarak sosyal güvenlik kuruluşları tarafından karşılanmaya çalışılmaktadır. Sosyal güvenlik kurumları bir taraftan toplum hayatının sürdürülebilirliğini sağlarken bir taraftan da gelir gider dengelerini sağlamak zorundadır. Bu çalışmada 2008–2013 yılları arasında İç Anadolu Bölgesinde bulunan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüklerinin etkinliği, ölçeğe göre değişken getiri varsayımı altında girdi odaklı Veri Zarflama Analizi ve Malmquist toplam faktör verimlilik endeksi ile karşılaştırılmıştır. İl Müdürlüklerinin etkinliğinin araştırılmasıyla üç girdi (kadrolu personel sayısı, şirket elemanı sayısı ve il müdürlüğüne bağlı bulunan merkez müdürlüğü sayısı) ve iki çıktı (aktif sigortalı sayısı ve aktif Bağ-Kur sayısı) değişkeni kullanılmıştır. Kullanılan verilere göre 2008 yılında on iki tane il müdürlüğü etkinliğini sağlamış, bir tanesi etkinliğini sağlayamamıştır. 2009 yılında on tane il müdürlüğü etkinliğini sağlamış, üç tanesi sağlayamamıştır. 2010 yılında dokuz tane il müdürlüğü etkinliğini sağlamış, dört tanesi sağlayamamıştır. 2011 yılında on tane il müdürlüğü etkinliğini sağlamış, üç tanesi sağlayamamıştır. 2012 yılında yedi tane il müdürlüğü etkinliğini sağlamış, altı tanesi sağlayamamıştır. 2013 yılında ise il müdürlüklerinden on bir tanesi etkinliğini sağlamış, iki tanesi etkinliğini sağlayamamıştır. Yıllar itibariyle etkinsiz olan İl Müdürlüklerine, etkinliklerini sağlayabilmeleri için öneriler verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Güvenlik, Verimlilik, Veri Zarflama Analizi, Malmquist
Veri zarflama analizi ve bankacılık sektöründe bir uygulama
Bu tezde; öncelikle Veri Zarflama Analizi yöntemi tanıtılmış, en yaygın kullanılan CCR ve BCC modelleri ve yöntemin uygulama aşamaları açıklanmıştır. VZA uygulaması, Türkiye'de 1999?2005 yılları arasında sürekli olarak faaliyet gösteren 29 adet ticaret bankasının verileriyle yapılmıştır. Modellerin çözüm aşamasında ise VZA özel yazılımlarından biri olan DEA Solver (Data Envelopment Analysis Solver) kullanılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, Türk Bankacılık Sektöründe 1999-2005 yılları arasında faaliyet gösteren tüm ticaret bankaları için ortalama etkinlik yüzdesi 43,3 olarak bulunmuş ve ortalama etkinlik yüzdesi en yüksek olan banka grubu yabancı sermayeli bankalar olarak belirlenmiştir. 2005 yılında CCR modeline göre 9 adet ticaret bankası etkin bulunurken, BCC modeline göre ise 19 adet ticaret bankası etkin olarak bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi,
Teknoloji geliştirme bölgelerinin performansı
Türkiye'de faaliyet gösteren Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin verilerini kullanarak Veri Zarflama Analizi yöntemi ile Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin Performansı ölçmek ve Teknoloji Geliştirme Bölgesi Endeksi oluşturmaktır. Türkiye'de kurulu 32 Teknoloji Geliştirme Bölgelerinden en son ulaşılabilir olan 2019 veri setidir. Bu veri setini kullanarak Veri Zarflama Analizi altında "Ölçeğe Göre Değişken Getiri (BCC-VRS) ve Çıktı Odaklı" yapılmıştır. Analizde "girdi miktarı" ile en fazla ne kadar "çıktı" elde edilebileceği incelenmiştir. Bu çalışmada kısıtlı imkânlara sahip Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin mevcut kapasiteleri ölçmek için 5 model oluşturulmuştur. Çıktı temelli veri zarflama analizi modeli aracılıyla 2019 yılına ait Teknoloji Geliştirme Bölgesi Endeks sıralaması yapılmıştır. Model 1 açısından sonuçlar değerlendirildiğinde Erciyes Teknopark, Göller Bölgesi Teknokent, İzmir Bilim Park, Teknopark İstanbul, Mersin Teknopark ve ODTU Teknokent veri girdi düzeylerinde tamamlanmış proje üretiminde etkin olarak görülmektedir. Model 2 ve Model 4'te firma sayısı ve TGB deneyimi girdi değişkenleri ile tescillenmiş patent sayısı dikkate alındığında sadece Model 2'de ODTÜ Teknokent etkin olurken, diğer taraftan Model 4'te İTÜ Arı Teknokent ve Konya Teknokent tescillenmiş patent sayısında etkindir. Model 3 toplam personel sayısı ve TGB deneyimi dikkate alınan girdi değişkenleridir. Bu girdi değişkenleri dikkate alındığında Yıldız Teknopark ve Konya Teknokent tescillenmiş patent sayısında etkin olarak görülmektedir. Model 5'te personel sayısı, firma sayısı ve TGB deneyimi girdi değişkenleri ile tescillenmiş patent sayısını çıktı olarak seçilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Bilkent Cyberpark, İTÜ Arı Teknokent, Konya Teknokent ve Yıldız Teknopark tescillenmiş patent sayısı üretiminde etkin olduğu sonucuna varılmıştır.
Dinamik veri zarflama analizi ile tarımsal etkinlik ölçümü
Çok dönemli etkinlik problemlerinin çözülmesinde karar birimlerinin etkinliklerini her dönem için ayrı ayrı ölçen klasik veri zarflama analizi (VZA) ara ürünleri ve dönemler arası bağlantıları modele dâhil etmemektedir. Boşluk tabanlı dinamik VZA dönemler arası geçişi modele dâhil ederek karar birimlerinin tüm dönemler için genel etkinliğini analiz etmektedir. Dinamik VZA (DVZA) ekonomik karar birimlerinin tarım sektörü gibi zamana bağlı olarak etkinlik düzeylerinin hesaplanmasında dönemler arası girdi/çıktı bağlılığını dikkate almaktadır. Bu çalışmada kullanılan dinamik VZA modelinin amacı, yönelimsiz model ile girdi ve çıktı odaklı etkinliği tek bir amaç fonksiyonunda birleştirerek, ara ürün ile dönemler arası zaman bağlantısını sağlayarak karar verme birimlerinin dinamik etkinlik değerlerini ölçmektir. Bu çalışmada, DVZA ile 2016-2017 ve 2018 dönemlerini kapsayan tarımsal etkinlik değerlendirilmesi Avrupa Birliği (AB) ülkeleri bazında yapılmıştır. Ülkelerin tarımsal etkinlik analizi için göstergeler literatür taramasına dayalı olarak seçilmiş; iki normal girdi (tarımsal iş gücü ve arazi), bir istenmeyen girdi (kimyasal gübre), bir normal çıktı (tarımsal çıktı), bir istenmeyen çıktı (CO2) ve bir bağlantı değişkeni ile (kamusal tarım harcamaları) model değişkenleri olarak belirlenmiştir. Boşluk tabanlı statik veri zarflama analizi (SBM) modelleri ve boşluk tabanlı DVZA modelleri Microsft Excel Solver ile çözülmüştür. Analiz sonucunda, 12 AB ülkesinin tarımsal etkinlik skorlarının her iki modele göre 1'e eşit olduğu ve bu ülkelerin tarımsal açıdan etkin olduğu tespit edilmiştir.
İstanbul ili hizmet ihtiyaçlarının belirlenmesinde veri zarflama analizi uygulaması
Artan küresel rekabet ve kaynakların yetersizliği, kaynakların etkin kullanılması gerekliliğini önemli bir hale getirmiştir. Kaynak kullanımında verimlilik, sürdürülebilir kalkınmanın en önemli bileşenlerinden birisidir. Türkiye'de kamu sektörü, ülke, bölge ve il düzeyinde gelişmişlik farklarının giderilerek bölgesel rekabet edebilirliğin desteklenmesi ve ülke düzeyinde sürdürülebilir bir kalkınmanın sağlanabilmesi amacıyla, kamu yatırımlarının her bir bölge için aynı verimlilik düzeyini yakalayacak şekilde harcanması gerekmektedir. Söz konusu kaynak aktarımı, genellikle az gelişmiş olan bölgelere doğru bir kaynak transferi niteliğinde olup, kaynaklarda eşitlik yaratarak bölgesel rekabet edebilirliliği güçlendirmek yönünde gerçekleşmektedir. Ancak mevcut durumda ayrılan kaynaklar her bir gölge için aynı verimlilik düzeyini yakalamaktan ziyade eksikliklerin tamamlanmasına yönelik olarak gerçekleştirilmektedir. Bu durumda bölgesel dengesizlikleri azaltmak yerine, oluşan dengesizliği daha da artırmaktadır. Bu noktadan hareketle, çalışmamız Veri Zarflama Analizi tekniği kullanılarak, İstanbul'daki ilçelerin sağlık, çevre ve eğitim hizmet alanlarında katma değer üretim süreçlerindeki kaynak kullanım verimlilikleri incelenmiştir. Sürecin girdi ve çıktıların belirlenmesinde, kamu kaynaklarına ek olarak, özel hizmet kaynakları da dikkate alınmıştır. Çalışmanın sonuçları, ilçelerin görece teknik verimlilik ve ölçek verimliliklerinin yanı sıra, ilçe bazında hangi kaynakların ne ölçüde verimsiz kullanıldığı konusunda bilgiler vermektedir. Anahtar Kelimeler: Veri Zarflama Analizi, Karar Verme Birimi, CRR Modeli, BCC Modeli, Verimlilik.
Türkiye' de sermaye piyasasında kurumsal yatırımcı olarak sigorta şirketlerinin faaliyet etkinliğinin veri zarflama analizi ile ölçümü
Sigorta sektörü gelismis ekonomilerde büyük tutarlı fonları sermaye piyasalarına aktaran ve bu sayede ekonominin gelismesi için itici güç olusturan bir sektördür. Bu nedenle, bu sektörün bir ülkedeki gelisiminin yanı sıra, sektörde faaliyet gösteren sirketlerin elde ettikleri gelirleri yatırımlara yönlendirme konusunda uygun davranmaları büyük önem tasımaktadır. Bu çalısma ile Türkiye' de faaliyet gösteren sigorta sirketlerinin yukarıda belirtilen fonksiyonları ne derece yerine getirdiklerinin belirlenmesi ve sermaye piyasasına daha fazla fon aktarabilmeleri, bu anlamda daha etkin hale gelebilmeleri için yapılması gereken iyilestirmelerin ortaya çıkarılması amaçlanmıstır. Bu amaca yönelik olarak öncelikle kurumsal yatırımcıların sermaye piyasasındaki önemi ve sigorta sektörünün kurumsal yatırımcı olarak sermaye piyasasındaki konumu, Türkiye ve dünyada sigortacılıgın durumu incelenmistir. Bu bilgilerin daha iyi anlasılabilmesi amacıyla sermaye piyasası ve kurumsal yatırımcı kavramları ile sigorta sektörü önemli özellikleriyle ele alınmıstır. Türkiye' de 2005 yılı itibariyle faaliyet gösteren sigorta sirketlerinin göreli etkinlikleri veri zarflama analizi metodu kulanılarak ölçülmüs ve elde edilen sonuçlar degerlendirilmistir. Hem asli faaliyetleri, hem de kurumsal yatırımcı kimligiyle sermaye piyasasındaki etkinlikleri itibariyle degerlendirildiginde her iki alanda birden göreli olarak etkin olan sirket yok denecek kadar azdır. Bu durumda yapılabilecek degisiklik ve iyilestirmeler, kaynaklar israf edilmeden ne sekilde belirli çıktılar elde edilebilecegi ve etkinlik sınırına ulasabilmek için çıktılarda ne gibi degisiklikler yapılabilecegi çalısmanın ilgili bölümlerinde belirtilmistir. Bu çalısmanın, sigortacılıgın ekonomik fonksiyonlarına daha fazla önem verilmesi ve sektörün sermaye piyasasına fon aktarma konusunda ilerleme kaydederek ekonomiye daha olumlu katkılar saglayabilmesine yönelik olarak gerekenlerin yapılabilmesi için yardımcı bir kaynak olacagı düsünülmektedir. Anahtar Kelimeler : Sermaye Piyasası, Kurumsal Yatırımcı, Sigorta Sektörü, Etkinlik, Veri Zarflama Analizi.
Kalkınmada öncelikli illerin ekonomik etkinliklerinin veri zarflama analizi yöntemi ile değerlendirilmesi
Bu çalışmada 1995-2000 yılları arasındaki dönemde Kalkınmada Öncelikli Yöreler kapsamında bulunan illerin ekonomilerinin etkin olup olmadığı incelenmektedir. İller bazında kamu yatırım gerçekleşmelerinin, teşvik belgeli yatırımların, toplam banka kredilerinin girdi olarak; GSYİH, teşviklerle yaratılan istihdam, açılan işyeri sayısı ve dış ticaret dengesinin ise çıktı olarak belirlendiği bu çalışmada, illerin oluşturduğu homojen yapıdan yola çıkılarak parametresiz bir etkinlik ölçüm metodu olan Veri Zarflama Analizi (VZA) kullanılmıştır.VZA modellerinden çalışmaya en uygun olan Süper Aylak Tabanlı Model'in (SupSBM) kullanıldığı çalışma DEA Solver Pro 4.1. lisanslı bilgisayar yazılımı ile analiz edilmiştir. 1995-2000 yılları arasında, her bir yıl için göreceli olarak etkin olan il sayılarının etkin olmayan il sayılarından az olduğu tespit edilirken, 1996 yılının yıllar arasında en fazla etkin il yaratan ve yıllar itibariyle ortalama etkinlik değerleri eğrisinin zirve noktası olan yıl olduğu belirlenmiştir. Hükümetlerce uygulanan kalkınmada öncelikli il politikalarının, illerin ekonomilerini destekleyen ve rekabetçi yapılarına katkıda bulunan politikalar olarak yürürlükte olması beklenmektedir.
Sosyal inovasyonun etkinliğinin ölçülmesi
Toplumsal problemlerin ortadan kalkması için teknolojik inovasyonların tek başlarına yetersiz oldukları, bu sorunların çözülmesi için sosyal inovasyonların desteklenmesi gerektiği fikri savunulmaktadır. Toplumsal problemlerin giderilebilmesi için bu problemlerin çözümünü amaçlayan sosyal inovasyonlara ihtiyaç duyulmaktadır. AB'de uygulanan sosyal inovasyon projeleri incelendiğinde; sosyal inovasyonun AB ülkelerindeki toplumsal problemlerin ve eşitsizliklerin giderilmesinde etkili oldukları sonucuna varılabilir. Eğer bir ülke sosyal inovasyonda başarılıysa o ülkede toplumsal sorunların daha az olacağına ya da daha hızlı çözümleneceğine inanılmaktadır. Literatürde sosyal inovasyonları ölçen çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Ayrıca sosyal inovasyonların göstergeleri de netlik kazanmamıştır. Bu yüzden bu çalışmada çeşitli göstergeler belirlenerek 2016 ve 2017 Eurostat verilerini kullanarak 27 Avrupa Birliği ülkesi ve İsviçre, İzlanda, Norveç, Birleşik Krallık ülkeleri için veri zarflama analiziyle sosyal inovasyonun etkinliğini ölçmek amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda oluşturulan 4 model temelinde, 2016 ve 2017 yıllarında etkin ve etkin olmayan ülkeler belirlenmiştir. Küresel İnovasyon Endeksi (GII) ve oluşturulan Sosyal İnovasyon Endeksi (SII) karşılaştırılmıştır. Ayrıca bu çalışma kapsamında oluşturulan Sosyal İnovasyon Endeksi (SII) sonuçlarına göre bu ülkeler arasında sıralama yapılmaktadır.
Avrupa Birliği ülkelerinin enerji etkinliklerinin iki aşamalı network veri zarflama analizi ile incelenmesi
Dünyada yaşanan iklim değişiklikleri, kuraklık, nüfus artışı ve artan enerji ihtiyacı ülkeler açısından enerjiyi bir güç unsuruna dönüştürmektedir. Yazındaki incelemelerde enerji etkinlik değerlendirme çalışmalarının büyük bölümünün belirli bir alanda enerji kaynakları ya da enerji türü özelinde gerçekleştirildiği görülmüştür. Ancak, Avrupa Birliği ülkelerinin enerji performanslarını veya etkinliklerini inceleyen az sayıda çalışmaya rastlanmaktadır. Bu noktadan hareketle bu çalışmanın Avrupa Birliği üye ve aday ülkelerinin etkinliklerinin incelenmesi ile yazına önemli bir katkı yapması beklenmektedir. Ayrıca, bu çalışmada Avrupa Birliği ülkelerinin enerji politikaları, yaptıkları çalışmalar ve hedeflerine yer verilmektedir. Avrupa Birliği ülkelerinde sürdürülen enerji çalışmalarının tüm yönleriyle değerlendirilebilmesi için modele ait ana süreçler enerji-ekonomi-çevre faktörleri çerçevesinde belirlenmiştir. Model yapısını oluşturan insan, çevre, ekonomi ve üretim boyutlarının etkinsizlik nedenleri incelenerek kaynakların verimli kullanımı noktasında uygulanan politika ve çalışmaların etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada model yapısını tüm boyutları ile değerlendirilebilmek için son yıllarda geliştirilen ve uygulama aşamasında az sayıda örnekleri ile karşılaşılan İki Aşamalı Network Veri Zarflama Analizi tekniği kullanılmaktadır. Bu yöntem ile 33 Avrupa Birliği ülkesinin modelde belirlenen ana süreç ve alt boyutlarının ayrı ayrı etkinlikleri değerlendirilerek aynı ülkelerin aslında etkin olup olmadığına ve etkinlikleri etkileyen süreçlere dair tespitler yapılmıştır.
COVID-19 sürecinde ülkelerin sağlık sistemlerinin İki Aşamalı Network VZA Yöntemi ile değerlendirilmesi
Geçmişte meydana gelen çok sayıda pandemi milyonlarca insanın ölümüne neden olmuştur. Örneğin 20. yüzyılın en büyük salgın hastalıklarından biri olan İspanyol Gribi yaklaşık 50 ila 140 milyon kişinin hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Büyük bir yıkıma yol açan bu pandemiden yaklaşık bir yüz yıl sonra, 2019 yılının Aralık ayında Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıktığı düşünülen COVID-19 pandemisi günümüzde sağlık hizmetlerine olan ihtiyacı ve sağlık alanında yapılan çalışmaların önemini bir kez daha göstermiştir. Farklı sağlık sistemlerine sahip olan ülkelerden hangilerinin bu süreci yönetme konusunda daha başarılı olduğu bu çalışmanın temel araştırma sorusudur. 4 temel sağlık sistemi tipi olan Özel Teşebbüs / Serbest Pazar Tipi, Refah Yönetimli Tip, Kapsayıcı/ Bütüncül Tip ve Sosyalist Merkezi Planlama Sağlık Sitemi Tipi incelenerek yapılan çalışmada COVID-19 sürecinde en çok etkilenen 29 ülkenin seçilen değişkenler ile sağlık sistemlerinin İki Aşamalı Network VZA yöntemi ile performans değerlendirilmesi yapılmış ve etkin olan ülkelerin hangi sağlık sistemlerini kullandıkları açıklanmaya çalışılmıştır. Etkinlik analizi sonucunda elde edilen bulgular, klasik VZA ve İki Aşamalı Network VZA'da oldukça farklı sonuçların ortaya çıktığı göstermektedir. Çalışmanın sonucunda farklı sağlık sistemleri kullanan gelişmiş ülkelerin ya da sosyal ülke olarak örnek verilen bazı Avrupa ülkelerinin sağlık sistemlerinin etkin çıkmadığı gözlemlenmiştir. Etkin olan ülkelerin sağlık sistemi ile etkin olmayan ülkelerin sağlık sistemleri arasındaki farklara değinilmiştir.
Afrika ülkelerinin lojistik etkinliklerinin veri zarflama analiz ile değerlendirmesi
İlk olarak 1905 yılında askeri alanda ortaya çıkan lojistik kavramı, bir ürünü doğru zamanda, doğru yerde, en düşük maliyetle ve en iyi kalitede sunmayı amaçlamaktadır. Günümüzde lojistik sektörünün düzgün işleyişi, ülkelerin veya şirketlerin rekabet avantajlarına sahip olmalarını sağlamaktadır. Bu çalışmada, Afrika ülkelerinin lojistik etkinliğinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi söz konusu olmuştur. Veri zarflama analizi yönteminin amacı, hangi ülkelerin "etkin" ve hangi ülkelerin "etkinsiz" olduğunu belirlemektir. Çalışmada 54 Afrika ülkesi arasından, 2014, 2016 ve 2018 yılları için tam veriye sahip olan 18 ülke ele alınmıştır, . Ülkelerin etkinliklerinin analizi için literatür incelemelere dayalı olarak 4 girdi "Lojistik altyapı, Konteyner liman trafiği, Gümrükleme sürecinin verimliliği, Uluslararası gönderi maliyetleri" ve 5 çıktı "Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH), CO2 emisyonu, Zamanındalık, İzleme ve Takip, Lojistik hizmetlerin yetkinliği ve kalitesi" belirlenmiştir. Bu bağlamda, Afrika ülkelerinin lojistik etkinliğini belirlemek için CCR ve SBM modelleri R programının deaR paketi kullanılarak ele alınmıştır. Analiz sonucunda Demokratik Kongo Cumhuriyet, Cibuti, Liberya, Libya, Moritanya, Nijerya ve Tunus ülkelerin her üç yılda ele alınan iki modele göre de lojistik etkin ülkeler olduğu tespit edilmiştir.
Süt sığırcılığında kooperatifler aracılığıyla desteklemenin ekonomik ve sosyal etkileri: Adana ili örneği
Bu çalışmanın amacı, kooperatifler tarafından uygulanan süt sığırcılığı projesinin kooperatife üye işletmeler ve kooperatifler açısından genel bir değerlendirmesinin yapılması, projenin uygulanmasında yaşanan sorunların belirlenmesi ve bunlara yönelik öneriler geliştirilmesidir.Çalışmada elde edilen veriler Faktör Analizi, Veri Zarflama Analizi ve ANOVA testine tabi tutularak değerlendirilmiştir.Araştırma sonuçlarına göre, dağıtılan hayvan sayısının yetersiz ve verim düzeyinin düşük olması, yem maliyetlerinin yüksek olması, üreticilerin maliyetlerinin altında sütü satması ve kooperatiflerin yeterince etkin çalışamaması nedeniyle projeden ekonomik anlamda istenilen başarı elde edilememiştir. Diğer taraftan bu proje ile aile işgücünün etkin kullanılması, kırsal alanda yeni iş alanlarının yaratılması, köyden kente göçün önlenmesi ve üreticilerin kooperatifler aracılığıyla örgütlenmeye yönlendirilmesi konusunda sosyal boyutta kazanımlar olmuştur. Ayrıca proje ile işletmelerde ahırların yenilenmesi ve yem bitkileri üretiminin artması gibi gelişmelerde olmuştur.Projenin daha etkin hale getirilmesi için dağıtılan hayvan sayısının artırılması, verilecek olan hayvanın iyi kalitede ve yüksek verimli olmasına dikkat edilmesi, üreticilere hayvansal üretimin en önemli girdisi olan yem ihtiyaçlarını karşılamak için destekte bulunulması, üreticilerin kaliteli ve hijyenik koşullarda üretim yapabilmesini sağlamak için eğitim verilmesi, pazarlama koşullarının iyileştirilmesi ve kooperatiflerin finansal açıdan güçlendirilmesi önerilebilir.
Türkiye'de yerfıstığı tarımında teknik ve ekonomik etkinlik
Bu çalışmanın temel amacı Türkiye'de yerfıstığı üretimine yer veren işletmelerde yerfıstığı üretimi için teknik, ekonomik ve tahsis etkinlik düzeylerinin tahmin edilmesidir. Bu amaçla Türkiye'deki yerfıstığı üretiminin %80'inden fazlasını gerçekleştiren Adana ve Osmaniye illerinde yerfıstığı yetiştirilen 90 işletmeden elde edilen verilere dayanılarak Veri Zarflama Analizi ve Stokastik Sınır Analizi yöntemleri kullanılmak suretiyle etkinlik analizleri yapılmıştır. Analizlerde temel değişkenler olarak yerfıstığı verim miktarı, saf azot, saf fosfor, makine gücü ve işgücü kullanım düzeyleri ile ilaç masrafları kullanılmıştır. Etkinsizlik modelinde sosyo-ekonomik değişkenler olarak eğitim, yerfıstığı alanı, aile işgücü oranı, sulama sayısı, yerfıstığı parsel sayısı ve önerilen saf azot kullanım düzeyi yer almıştır. Sonuçlar teknik etkinliğin 0,81 ile 0,86 arasında değiştiğini, ekonomik ve tahsis etkinliklerinin ise 0,60 ve 0,74 civarında olduğunu göstermektedir. Teknik etkinsizlik işletmelerin etkinlik sınırının altında üretim yapmalarından kaynaklanmaktadır. Yerfıstığı yetiştiren işletmeler açısından üretim etkinliğinde kazanç sağlama açısından tahsis etkinliğinde sağlanacak iyileştirmeler daha önemli görünmektedir. Etkinlik düzeyleri ile eğitim, ekim alanı ve önerilen düzeyde azot kullanımı arasında pozitif; aile işgücü oranı, sulama sayısı ve parsel sayısı arasında negatif bir ilişki bulunmuştur. Ancak sadece eğitim, ekim alanı ve aile işgücü oranı arasındaki ilişki istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur.
Döngüsel ekonomi kapsamında Türk tarım işletmelerinin etkinlik analizi: Çok kriterli karar verme teknikleriyle bir inceleme
Günümüzde yaşanan küreselleşme ile birlikte ortaya çıkan teknolojik gelişmeler ve yoğun rekabet, işletmelerin, kaynaklarını daha etkin ve verimli kullanmalarını ve rakip firmalara karşı stratejik konumlarını ortaya koymalarını gerektirmektedir. Bu doğrultuda araştırmamın temel amacı, Borsa İstanbul'da (BİST) 2016-2021 yıllarında işlem gören tarım ve gıda sektöründe yer alan işletmelerin finansal verilerinden yararlanarak, bu işletmelerin kaynaklarını etkin ve verimli kullanıp kullanmadıklarını döngüsel ekonomi açısından araştırmaktır. Eğer varsa "Döngüsel Ekonomi"yi hayata geçirmiş olan işletmelerin etkinliklerinde ortaya çıkması muhtemel değişimleri tespit ederek, döngüsel ekonomiye önem veren ve vermeyen işletmelerin etkinliklerini karşılaştırarak Döngüsel ekonominin potansiyel faydalarına dikkat çekip, farkındalık yaratmaktır. Bu amaçla, Borsa İstanbul'a kayıt olmuş Türk tarım işletmelerinin mali tablolarından yararlanarak finansal veriler dikkate alınmış ve sektör içinde etkin olup olmadıkları Veri Zarflama Analizi ve Bulanık Veri Zarflama Analizi ile ortaya konmuştur. Ortak özelliklere sahip işletmelerin belirlenmesi için Kümeleme Analizi ve işletme performanslarının en iyiden en kötüye doğru sıralanabilmesi için TOPSIS gibi çok kriterli karar verme teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular döngüsel ekonomi yaklaşımıyla karşılaştırılarak, sonuçlar yorumlanmıştır. Araştırmamız toplam üç bölümden oluşmakta olup; birinci bölümde "Döngüsel Ekonomi" kavramı ile döngüsel ekonomi uygulamalarından bahsedilmiş ayrıca kalkınma planlarında tarımın önemi vurgulanmıştır. İkinci bölüm kapsamında; Veri Zarflama Analizi, Bulanık Veri Zarflama Analizi, TOPSIS ve Kümeleme Analizleri teorik açıdan incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise; Türk tarım sektöründe döngüselliğin araştırılması için BİST'e kayıtlı tarım ve gıda sektöründe yer alan 28 işletmenin Veri Zarflama Analizi ve Bulanık Veri Zarflama Analizi ile etkinlikleri, TOPSIS yöntemi ile performans sıralamaları ve Kümeleme Analizi ile de işletmeler arasındaki benzerliklerin ortaya konulmasına çalışılmıştır. Analize konu olan 28 işletmeden beşinin BİST Sürdürülebilirlik Endeksine kayıtlı olduğu ve bu işletmelerin hem etkinlik, hem de performans konusunda diğer işletmelere örnek konumunda oldukları ve bu işletmelerin diğer işletmelere kıyasla daha benzer özelliklere sahip oldukları tespit edilmiştir.
İşletmelerde sermaye yapısı ile performans ilişkisi
İşletmelerin rekabet ortamında ayakta kalabilmeleri için önemli bir kavram olan sermaye yapısı, işletmelerin kaynaklarının bütününe denmektedir. Her işletme faaliyetlerini sürdürmek ve büyümek amacıyla çeşitli varlıklara yatırım yapar ve bilançonun denklik ilkesi gereği, bu yatırımlar için aynı miktarda kaynak temin etmiş olması gerekmektedir. Genel olarak bu kaynaklar borç ya da öz kaynak olarak ikiye ayrılır. Yabancı kaynaklar olarak da adlandırılan borç, firmanın belirli bir süre için, belirli bir maliyetle temin ettiği kaynaktır. Borç, kısa vadeli borç ve uzun vadeli borç olmak üzere ikiye ayrılır. Kısa vadeli borçlar; finansal tablo ilkelerine göre en çok bir yıl içinde ödenebilecek borçları ifade eder. Uzun vadeli borçlar ise; işletmelerin bir yılı aşan sürelerde ödedikleri borçlardır. Öz kaynaklar ise firma ortaklarının sağladığı kaynak ve firmanın geçmiş karlarından birikimleri gibi kalemlerden oluşur. Kısaca sermaye yapısı, işletmelerin yatırım finansmanında kullandıkları kısa ve uzun vadeli borç ile öz sermaye miktarı olarak ifade edilir. İşletmelerin sermaye yapısı ile performansları arasında oldukça önemli bir ilişki vardır. İşletmelerin performansı kaynaklarını ne kadar etkin ve verimli kullandığının ölçüsü olarak ifade edilir. Yapılan çalışmalar işletme sermaye yapısı ile performans arasındaki anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın amacı; işletmelerde sermaye yapısı ile firma performansı arasında bir ilişkinin var olup olmadığını incelemektir. Bu amaçla ilk olarak sermaye yapısı kavramı ve unsurları üzerinde durulmaktadır. Devamında ise performans kavramı açıklanarak performans ölçümünün üzerinde durulmuş ve performans ölçümünde kullanılan Veri Zarflama Analizi anlatılmıştır. Çalışmanın uygulama kısmında imalat sektöründe faaliyet gösteren 61 işletmenin 2010-2014 dönemleri incelenmiştir. Sermaye yapısı ve performans ilişkisini saptamak için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Bağımlı değişken olan performans ölçütü olarak Veri Zarflama Analizi sonucunda elde ettiğimiz girdi odaklı etkinlik değeri kullanılmıştır. Bağımsız değişken olarak da sermaye yapısını ifade eden "Kısa Vadeli Borçların Toplam Aktife Oranı" ve "Toplam Varlıklar İçinde Maddi Duran Varlıkların Payı" değerleri kullanılmıştır. Yapılan analizlerin sonucunda, 3 yıl için etkinlik değeri ile kısa vadeli borçların toplam aktife oranı arasında ters yönlü, toplam varlıklar içinde maddi duran varlıkların payı ile aynı yönlü doğrusal bir ilişki saptanmıştır. Yani, kısa vadeli borçların toplam aktife oranı arttığında etkinlik değerleri bundan olumlu, toplam varlıklar içinde maddi duran varlıkların payı arttırıldığında etkinlik değerleri bundan olumsuz etkilenmektedir. Genel olarak imalat sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin sermaye yapısı ile performans arasında istatistikî açıdan anlamlı bir ilişki olduğu söylenebilir.