Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde veri kütüphaneciliği yeterlikleri ve araştırma veri hizmetlerinin kapsamı: Bir karma yöntem çalışması

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de üniversite kütüphanelerinde araştırma veri hizmetleri çerçevesinde yürütülen faaliyetleri ortaya koymak ve üniversite kütüphanecilerinin veri kütüphaneciliği ile ilgili bilgi, beceri ve yeterlik düzeylerini kendi algılarına dayalı olarak saptamaktır. Bu amaca ulaşabilmek için araştırmada nitel ve nicel araştırma desenlerinin birlikte kullanıldığı karma yöntem araştırma desenlerinden eş zamanlı desen benimsenmiştir. Araştırmanın nicel aşaması var olan durumu olduğu şekliyle betimleyen tarama modeli ile nitel aşaması ise verileri bütüncül bir yaklaşımla ayrıntılı bir şekilde sunmak için durum çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma, açık bilim politikasına sahip olan devlet ve vakıf üniversitelerinin kütüphanelerinde yürütülmüştür. Nicel boyutta araştırmanın evrenini söz konusu üniversite kütüphanelerinin ilgili birimlerinde (referans, kurumsal akademik arşiv, bilimsel iletişim birimi) çalışan 103 kütüphaneci oluşturmaktadır. Kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 83 kütüphaneci araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Nitel boyutta ise araştırmanın çalışma grubu 5'i devlet, 5'i vakıf üniversitesi kütüphanesinde görev yapan kütüphane yöneticileridir. Katılımcılardan elde edilen nicel verilerin analizinde aritmetik ortalama, yüzde, frekans, bağımsız örneklemler için t-testi, ANOVA testi kullanılmış, nitel veriler üzerinde ise tematik analiz yapılmıştır. Nicel veriler SPSS 22 istatistiksel analiz paket programı ile çözümlenirken, nitel verilerin analizi için MAXQDA 2022 programı kullanılmıştır. Araştırmada nicel ve nitel veri analizi sonuçlarının birçok noktada birbirini doğruladığı görülmekte olup karma yöntem araştırması kapsamında nicel, nitel ve karma araştırma soruları doğrultusunda ulaşılan bulgular değerlendirildiğinde çalışmanın sonuçları göstermiştir ki; Türkiye'de, üniversite kütüphanelerinde referans ve kurumsal akademik arşiv birimlerinde görev yapan kütüphanecilerin veri kütüphaneciliği konusunda bilgi, beceri ve yeterliği orta düzeydedir. Üniversite kütüphanelerinde AVH kapsamında sunulan hizmetler ise başlangıç seviyesinden biraz ileride olsa da geliştirilmeleri gerekmektedir. Üniversite kütüphanelerinin ilgili birimlerinde çalışan kütüphanecilerin bilgi beceri ve yeterlik düzeyleri ile mevcut hizmetlerin kapsamları paralellik göstermektedir. Dolayısıyla kütüphanecilerin veri kütüphaneciliği alanında kendilerini geliştirmelerinin, üniversite kütüphanelerinde araştırma veri hizmetlerinin kapsamının genişlemesine ve etkili hizmetler tasarlanmasına katkıda bulunacağı sonucuna varmak mümkündür. Bu çalışmanın literatüre, üniversite kütüphanecilerine, kütüphane yöneticilerine katkı sağlaması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: üniversite kütüphaneleri, veri kütüphaneciliği, araştırma veri hizmetleri, araştırma veri yönetimi