Türkiye'de uygulanan mali teşviklerin yatırım kararları üzerine etkisi: Sakarya ili örneği

Sanayileşme ve teknolojik ilerleme ile ölçülen gelişmişlik düzeyi, küreselleşme ile birlikte dünya ekonomileri üzerinde önemini artırmıştır. Devletler, hem diğer ülkelerle rekabet edebilmek, hem gelişmişlik düzeyini artıracak yatırımları yönlendirmek için çeşitli ekonomik müdahalelerde bulunmaktadır. Teşvikler, yatırımları özendirme amacı taşıyan maliye politikaları araçlarındandır. Arzu edilen sonuca göre uygulama alanı bulan teşvikler, mali nitelikli olabileceği gibi yatırım yeri tahsisi, sigorta prim destekleri, enerji destekleri şeklinde de uygulanabilen kamu harcamalarıdır. 2012 yılında köklü bir değişikliğe uğrayan ve tek mevzuat altında toplanan Türk Teşvik Sistemi, hükümetin 2023 yılı hedeflerine uyumlu olarak düzenlenmiş, bölgelerin gelişmişlik düzeyine göre çeşitli uygulamalar yürürlüğe girmiştir. Bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ile birlikte istihdam ve üretimi artıracak, çevre ve kültür varlıklarını koruyacak, ithal bağımlılığı ve katma değeri yüksek ileri teknoloji ürünlerinin üretimini artıracak ve sanayide kümelenmeyi sağlayacak teşvik tedbirleri öngörülmüştür. Mevcut teşvik sistemi bölgesel bazda düzenlenirken, Türkiye'deki coğrafi bölge ayrımından bağımsız olarak iller gelişmişlik düzeylerine göre 6 farklı bölgede sınıflandırılmıştır. En gelişmiş iller 1. Bölgede yer alırken, en az gelişmiş iller 6. Bölgede yer almıştır ve 1. Bölge en az teşvikten yararlanabilecek bölge olurken 6. Bölge en fazla teşvikten yararlanabilecektir. Bu tezde Türkiye'de uygulanan mali teşviklerin yatırım kararları üzerine etkileri 2. Bölgede yer alan Sakarya İli açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Teşviklerin yatırım kararlarına olan etkileri, sektör seçimi, bölge seçimi ve yeni yatırım kararı alma noktasında araştırılmıştır. Mülakat yöntemi ile yapılan görüşmeler ve ikincil verilerden elde edilen bulgulardan aşağıdaki yargılara ulaşılmıştır: - Sakarya ilinin bulunduğu 2. Bölgeye uygulanan yatırımlar, yatırımcıların kararlarını sektör seçimi, yatırımın yapılacağı il seçimi ve yeni yatırım kararı alma yönünden etkilememektedir. - Yatırım teşvikleri yatırımcıların kararlarını zamanlama açısından etkileyebilmektedir. - Yatırım teşvikleri yatırımcıların yatırım yeri seçiminde OSB ve TEKNOKENT alanlarını tercih etmelerine etki etmektedir. - Projeye dayalı destekler yatırımcılar tarafından, teşvik belgeli desteklerden daha verimli görülmektedir.