Türkiye'de yaşlıların çok boyutlu yoksulluğunu etkileyen faktörlerin ekonometrik analizi

Bu çalışmada, Türkiye'de yaşayan yaşlı bireylerin yoksulluklarının çok boyutlu bir biçimde tespit edilmesi amaçlanarak ilerleyen yıllarda daha büyük bir sorun haline geleceği düşünülen yaşlı yoksulluğunun çözümlerine yönelik önerilerde bulunulması hedeflenmiştir. Literatürde "Alkire-Foster" yöntemi olarak bilinen çok boyutlu yoksulluk ölçüm yönteminin kullanıldığı ve bireyin yaşadığı yoksunluklar üzerinden yoksulluğunun değerlendirildiği çalışmanın verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yapılan 2021 yılı Gelir ve Yaşam Koşulları Anketi'nden elde edilmiştir. Belirlenen 3 boyut ve boyut başına düşen 5 alt gösterge ile toplam 15 alt göstergenin yer aldığı analizde 8.417 örneklem büyüklüğüne sahip yaşlıların en fazla yoksunluk yaşadığı alanların; sağlık problemi ve fiziksel faaliyetlerde sınırlılık olduğu belirlenirken, yetersiz fiziki koşullara sahip yaşam alanı, yaşanılan konutun ısınma giderlerinin karşılanamaması ve beslenme göstergelerinde de ciddi yoksunluklar yaşandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte çalışmada Alkire-Foster yönteminden elde edilen yaşlıların toplam yoksunluk sayıları kategorileştirilerek sıralı logit yönteminin tercih edildiği ekonometrik modelin bağımlı değişkeni olarak kullanılmıştır. Yaşlıların yoksulluk durumlarını etkileyebileceği düşünülen gelir, yaş, medeni durum, mülkiyet durumu ve eğitim gibi değişkenler sıralı lojistik modelde bağımsız değişkenler olarak tercih edilmiştir. Çalışmanın ekonometrik analizi STATA 13 paket programı yardımı ile yapılmıştır. Elde edilen bulgular ışığında evlilerin bekârlara/dullara kıyasla yoksul olmama olasılıklarının %3.7 daha fazla olduğu belirlenirken, yoksul ve aşırı yoksul olma olasılıklarının sırayla %3.4 ve %0.036 daha düşük olduğu tespit edilmiştir. Analizden elde edilen bir diğer önemli sonuç ise yaşlıların gelirinde yaşanan artışın, yoksul olmama olasılığını %14.6 artırdığı, buna karşın yoksul ve aşırı yoksul olma olasılıklarını azalttığı şeklinde sıralanabilir. Ayrıca eğitim düzeyleri incelendiğinde ilkokul ve üstü eğitimli yaşlıların, herhangi bir eğitim düzeyine sahip olmayanlara göre yoksul olmama olasılıklarının daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bu sonuçların ilerleyen dönemde artan yaşlı nüfus ile daha büyük bir sorun haline geleceği düşünülen yaşlı yoksulluğunun önüne geçilmesi adına geliştirilecek politikalara ve yaşlı yoksulluğu üzerine yapılacak olan çalışmalara yol gösterici olacağı beklenmektedir.