Türkiye'de yetişen bazı althaea L. türleri üzerinde farmasötik botanik araştırmalar

Bu çalışma, bitkilerle güvenli tedavinin ilk basamağı olan, bitkilerin bilimsel tayini için botanik standardizasyonu üzerinedir. Seçilen tıbbi bitki; ülkemizde yetişen Althaea officinalis L. (hatmi) dir. Bitkinin botanik standartlarını iyi tanımlayabilmek için, Althaea L. (Malvaceae) cinsine ait olan ve ülkemizde yetişen yakın türler de (A.hirsuta L., A.cannabina L.) inceleme kapsamına alınmıştır. Çalışmada kullanılan örnekler doğal yetişme ortamından toplanmıştır. Bunun için Türkiye'nin batısında arazi çalışmaları yapılmış (nisan - temmuz 2019), İstanbul, Tekirdağ, Edirne ve Çanakkale'den örnekler toplanmıştır. Türler üzerinde; morfolojik, kökleri üzerine anatomik ve toz kökleri üzerinde makroskobik-mikroskobik çalışmalar yapılmış, literatür kayıtları ve herbaryum örnekleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, türlerarası karşılaştırma tabloları halinde, görsellerle desteklenerek sunulmuştur. Elde edilen bulgular değerlendirildiğinde; bitkinin bilimsel tayininde, toz drog üzerinde yapılacak çalışmaların, özellikle yakın türler için yeterli olmayacağı bununla birlikte anatomik çalışmaların daha ayırdedici olduğu görülmüştür. Anatomik çalışmalar sonucunda türler arasındaki farklılıklar; kortekste A.officinalis türünde yoğun nişasta taşıdığı, A.cannabina türünde az nişasta taşıdığı, A.hirsuta türünde nişasta taşımadığı; druz kristallerinin A.officinalis türünde tüm alanlarda yaygın ve yoğun, A.cannabina türünde kortekste yoğun, A.hirsuta türünde kortekste nadir; yağ taşıyan hücrelerin A.officinalis türünde tüm alanlarda yaygın, A.cannabina türünde kortekste yoğun, A.hirsuta türünde yok; sklerenkima lifleri A.officinalis ve A.cannabina türlerinde az ligninleşmiş, A.hirsuta türünde yoğun ligninleşmiş olarak gözlenmiştir. Ek olarak Althaea officinalis L., radix'in botanik standardizasyonu için, türler arası farklılıklar da göz önünde bulundurularak referans tür monografı hazırlanmıştır. Ayrıca A.hirsuta ve A.cannabina türlerinin kökleri üzerindeki anatomik çalışmalar ilk kez bu çalışma kapsamında yapılmıştır. Anahtar Kelimeler : Althaea officinalis, Hatmi, Malvaceae, Botanik standardizasyon, Fitoterapi