Türkiye'de yükseköğretim hizmetlerinin finansmanına alternatif yaklaşımlar

oz Son on yıl içerisinde kamu hizmetlerinin finansmanı, kamu ekono misi alanında üzerinde en çok durulan ve tartışılan konuların başında yer almaktadır. Sözkonusu finansman meselesi hükümetlerin eğitimle ilgili kamu hizmetlerine yönelik ödenekleri azaltmalarına ve genel bütçe üze rindeki yükü azaltacak alternatif finansman yöntemlerini kullanmaya baş lamalarına sebeb olmuştur. Eğitim hizmetlerinin dışsallık nedeniyle kamu hizmeti olarak ele alınması karşısında, özellikle yükseköğretim hizmetinin yukarıda bahsedi len gelişmelerin en canlı örneklerinden birisini teşkil etmesine yol aç- mıştır. Çünkü bir taraftan yükseköğretime artan eğitim talebi yanında birim başına yüksek maliyetleri içermesi nedeniyle kaynaklar üzerinde oluşturduğu baskı, diğer taraftan yükseköğretimin diğer eğitim derecelerine göre piyasa mekanizmasına uygun düştüğü şeklindeki tartışmaların oldukça taraftar bulması, günümüzde yükseköğretimin finansman yönünün toplumun önemli bir kesimi tarafından sürekli dile getirilen bir konu haline gelmesine neden olmuştur. Bu yaklaşım içerisinde ele alınan çalışma üç ana bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölüm uygun bir finansman metodunun esaslarını tesbite yöneliktir. Bu çerçevede kamusal mal olarak yükseköğretimin nasıl bir mal tanımına uygun düştüğü değerlendirilerek, yatırım yaklaşımı içe risinde incelenmektedir. Bu inceleme ile yükseköğretimin kişisel ve top lumsal faydalarının tanımlanması yanında, özel ve sosyal hasıla karşılaştır maları da yapılarak alternatif finansman yöntemlerinden, kamu kaynakla rıyla finansman ile özel kaynaklardan finansman yöntemleri incelenmiştir. Ayrıca, bu kaynakların adalet ve etkinlik amacına ne ölçüde hizmet ettiği teorik bazda ve dünyada ki gelişmelerde dikkate alınmaya çalışılmıştır. IVİkinci bölümde, Türkiye' de yükseköğretim hizmetlerinin gelişmesi ele alınarak, ağırlıklı olarak mevcut finansman yöntemi olan kamu kaynak larından finansman yöntemi üzerinde durulmuş ve devletin yükseköğre time sağladığı finansman kaynaklan incelenmiştir. Ayrıca, Türkiye' de yük seköğretim hizmetlerinin hem kişi hem de toplumsal maliyeti tesbit edilmeye çalışılarak, bu maliyetin kimin tarafından karşılanması gerektiği üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise, Türkiye' de yükseköğretimdeki kamu finansman yetersizliği ortaya konularak, bu yetersizliğin mevcut finansman yöntemleri ile nasıl giderilebileceği konusunda belirli tesbitler yapılmaktadır. Diğer taraftan, kamu finansmanında yetersizliği ortadan kaldırabilmek için, "faydalanan öder" ilkesi ön plâna çıkarılarak, öğrenci katkısının cari mali yetler düzeyinde karşılanmasının önemi vurgulanmaktadır. Ayrıca, yüksek öğretim kurumlarının döner sermaye sistemleri, üniversite-sanayi işbirliği, bu kurumların özerkleştirilmesi ve bilahare özelleştirilmesi gereği, yanında özel yükseköğretim kurumlarının hem vakıf hem de kâr amaçlı kurumlar olarak kurulmaları konulan gibi, mevcut finansman yöntemlerine alternatif olabilecek finansman yöntemleri sunulmaktadır.