Türkmentokat-Karatepe (Eskişehir) bölgesi yumrulu sepiyolitlerinin (lületaşı) jeolojisi, mineralojisi, karakterizasyonu ve kullanım alanları

ÖZETBu araştırmada; Eskişehir'in Türkmentokat-Karatepe köyleri arasında bulunan Sarısu Ocakları olarak da bilinen yumrulu sepiyolitlerin (lületaşlarının) jeolojisi, mineralojisi ve karakterizasyonu yapılmış, ayrıca kullanım alanları verilmiştir. Eskişehir lületaşlarının kendilerine has yüksek adsorpsiyon kapasitesi, kimyasal bileşimi, beyaz rengi, gözenekli yapısı, düşük özgül ağırlığı ve katalitik özelliklerinden dolayı endüstride birçok kullanım alanı vardır. Lületaşının en çok bilinen kullanımı pipo, puro ve ağızlık üretimindeki kullanımıdır. Diğer kullanımları arasında küpe, kolye, bilezik, kuru temizleme ve termal izolatör olarak kullanımları sayılabilir.Çalışma alanında yer alan birimler alttan üste doğru, Üst Paleozoyik yaşlı Karatepe karmaşığı, Triyas yaşlı Türkmentokat ofiyolitleri, Jura yaşlı Yıldıztepe formasyonu, Jura yaşlı Yürükkaracaören kireçtaşı, Paleosen Karlık kuvarslı diyorit birimi, Pliyosen İmişehir Konglomerası ve güncel alüvyon'dan oluşmaktadır. Yumrulu sepiyolitler İmişehir Konglomera birimi içerisinde bulunmaktadır. Arazi ve laboratuar çalışmaları sonucunda, çoğu araştırmacının da belirttiği gibi sepiyolit yumrularının İmişehir konglomera birimi içerisinde manyezit ve serpantin çakıllarının hidrotermal alterasyonu sonucu in-situ diyajenetik ramplasmanı ile oluştuğu düşünülmektedir.Yumrulu sepiyolit örneklerinin yapılan XRD analizlerinin sonucunda mineralojik bileşiminde baskın olan mineralin sepiyolit olduğu saptanmıştır. Bazı örneklerde sepiyolit mineralinin yanı sıra ikincil mineral olarak dolomit'e rastlanmıştır. XRD verilerine göre kristallenme derecelerinin iyi olduğu söylenebilir.Araziden alınan yumrulu sepiyolit örneklerinin kimyasal analiz sonuçlarına göre bileşimlerinde en fazla bulunan oksitler SiO2 ve MgO'dur. Dolomitli olan yumrulu sepiyolit örneklerinde ise SiO2 ve MgO'nun yanı sıra önemli oranda CaO'da vardır. Örneklerin kimyasal analiz sonuçları XRD, SEM ve termal analiz sonuçları ile uyumludur.Yumrulu sepiyolit örneklerinin SEM incelemelerinde nispeten saf olan örneklerin tamamen lifsi yapıya sahip oldukları saptanmıştır. Ancak dolomit içeren yumrulu sepiyolitlerin lifsi yapılarının içerisinde dolomit kristalleri de gözlenmiştir.Yumrulu saf sepiyolit örneklerinin (S1 ve S3) BET analizlerinde yüzey alanları sırasıyla 379,45m2/g ve 367,71m2/g gibi yüksek değerlerde hesaplanmıştır. Ancak dolomitli olan türlerde (S2 ve S4) yüzey alanları sırasıyla 341,22m2/g ve 330,15m2/g olarak saf olanlara nispeten daha düşük değerlerde bulunmuştur. Yumrulu sepiyolitlerin hesaplanan bu yüksek yüzey alanı değerleri adsorbsiyon kapasitesinin yüksekliğini de vurgulamaktadır.Yumrulu sepiyolit örneklerinin karakterizasyonunu belirlemek için yapılan XRD, XRF, SEM, BET ve termal analiz incelemeleri sonucunda, Türkmentokat-Karatepe bölgesi (Sarısu bölgesi) lületaşlarının en iyi kalitede olan yarı kıymetli taş niteliğindeki hakiki lületaşları oldukları saptanmıştır.Anahtar Kelimeler: Lületaşı, Yumrulu Sepiyolit, Eskişehir