Tütün dumanına maruz kalan ratlarda ellajik asidin testis dokusundaki antioksidan etkisinin incelenmesi

Tütün dumanında bulunan kimyasalların dokularda oluşturduğu oksidatif stres sonucunda; hücresel metabolizmada bozukluklar, lipit peroksidasyonu, membran geçirgenliğinde artış, protein ve DNA oksidasyonu meydana gelir. Tütün dumanına maruz kalınması sonucunda, birçok dokunun ve organın zarar gördüğü bilinmektedir. Tütün dumanında bulunan ve kan yoluyla vücudun her yerine taşınan toksik maddelerin dokulardaki oksidan - antioksidan sistemler arasındaki dengeyi bozması olasıdır. Bu durumda artan serbest radikaller, doku hasarına yol açacaktır. Ellajik asit nar, çilek, böğürtlen, ahududu ve üzüm gibi birçok bitkide bulunan ve dokuları oksidatif hasara karşı koruması ile tanınan polifenolik bir bileşiktir. Ayrıca antikanserojenik, antiapoptotik ve antiinflamatuvar etkileri de bilinmektedir. Bu çalışmada tütün dumanının testis dokusunda meydana getireceği oksidatif hasara karşı, güçlü bir antioksidan olan ellajik asidin koruyucu etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmamızda 8 haftalık ve ortalama 200±10 g ağırlığında 24 adet erişkin Spraque-Dawley cinsi erkek ratlar kullanıldı. Ratlar; grup I (Kontrol), grup II (Tütün dumanına maruz bırakılan), grup III (Tütün dumanına maruz bırakılan + mısırözü yağı) ve grup IV (Tütün dumanına maruz bırakılan + Ellajik asit) olmak üzere rastgele 4 eşit gruba ayrıldı. Grup II, grup III ve grup IV' deki ratlar, günde iki defa birer saat tütün dumanına maruz bırakıldı. Grup III' deki ratlara tütün dumanına ilaveten ellajik asidi çözmede kullanılan miktarda mısırözü yağı, grup IV'deki ratlara ise tütün dumanına ilaveten mısırözü yağında çözülmüş ellajik asit 12 mg/kg dozunda gün aşırı oral gavaj yoluyla verildi. 12 haftalık deney süresi sonunda tüm gruplardaki ratlar dekapite edildi. Testis dokuları alınarak rutin histolojik takip serilerinden geçirildi. Elde edilen preparatlar H&E, PAS ve Masson'un üçlü boyası ile boyandı. Ayrıca endotelyal nitrik oksit sentaz (eNOS) immünohistokimyasal boyama ve apoptozis için ise TUNEL metodu uygulandı. Kan örnekleri ile biyokimyasal analizler, sperm örnekleri ile de sperm analizleri yapıldı. Tütün dumanı ve tütün dumanı + mısırözü yağı gruplarındaki ratların ortalama vücut ağırlık değişim yüzdesinde, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir düşüş gözlendi. Tütün dumanı + ellajik asit grubu ile diğer gruplar arasında ise istatistiksel açıdan fark bulunamadı. Sağ ve sol testis ağırlıkları açısından tütün dumanı + ellajik asit grubunda tütün dumanı grubuna kıyasla istatiksel açıdan anlamlı bir artış gözlendi (p<0,05). Epididimis, prostat bezi ve seminal vezikül ağırlıklarında ise gruplar arası istatistiksel bir farklılık olmadığı tespit edildi. Tütün dumanı + ellajik asit grubundaki ratların rölatif testis ağırlıklarında kontrol grubu ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir artış belirlendi. Sperm yoğunluğu ve sperm motilitesi değerlerinin gruplar arasındaki farkı istatistiksel açıdan anlamsız bulundu. Tütün dumanı uygulamasının kontrol grubu ile karşılaştırıldığında anormal sperm miktarını anlamlı biçimde arttırdığı tespit edildi. Ellajik asit uygulamasının ise anormal sperm miktarını tütün dumanı grubuna kıyasla ciddi anlamda düşürdüğü tespit edildi. Işık mikroskobu altında yapılan histolojik değerlendirmelerde kontrol grubu ile karşılaştırıldığında tütün dumanına maruz bırakılan gruba ait kesitlerde seminifer tübül germinal epitelinde önemli derecede dejenerasyon, seminifer tübülün bazal membranlarında ayrılmalar, vasküler konjesyon, atrofik tübüller, interstisyel alanda ödem, ve bazı tübüllerin lümenlerine dökülmüş immatür hücreler tespit edildi. Tütün dumanı + mısırözü yağı uygulanan gruba ait kesitlerde ise yalnızca tütün dumanına maruz bırakılan grup II ile benzer bulgulara rastlandı. Tütün dumanı ile birlikte ellajik asit uygulanan grupta ise; testis dokusunda germinal epitel dejenerasyonunda, vasküler konjesyonda, interstisyel ödemde belirgin iyileşme ve seminifer tübül bazal membranlarındaki ayrılmalarda azalma gözlendi. Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında tütün dumanı ve tütün dumanı + mısırözü yağı gruplarnda TUNEL pozitif hücrelerde anlamlı bir artış vardı. Tütün dumanı + ellajik asit grubunda ise, TUNEL pozitif hücre sayısının kontrol grubu ile benzer olduğu belirlendi. Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında tütün dumanı ve tütün dumanı + mısırözü yağı gruplarında eNOS immünreaktivitesi açısından anlamlı bir artış tespit edildi. Tütün dumanı + ellajik asit grubunda ise eNOS immünreaktivitesinde azalma tespit edildi. Malondialdehit (MDA) düzeylerinin kontrol grubuna göre tütün dumanı ve tütün dumanı+ mısırözü yağı gruplarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde arttığı, ellajik asit uygulamasının ise MDA seviyesini kontrole yakın bir düzeye indirdiği tespit edildi. Katalaz (CAT) ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) enzim aktivitelerinin; kontrol grubuna göre tütün dumanı ve tütün dumanı + mısırözü yağı gruplarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı bulundu. Tütün dumanı + ellajik asit grubunda ise hem CAT hem de GSH-Px aktivitelerinin tütün dumanı ve tütün dumanı + mısırözü yağı gruplarına kıyasla istatistiksel olarak önemli düzeyde arttığı tespit edildi. Sonuç olarak yapılan bu deneysel çalışma sonucunda tütün dumanına maruz kalmanın erkek üreme sistemini etkileyerek hasar verdiği tespit edildi. Tütün dumanı maruziyetine karşı koruyucu amaçla kullanılan ellajik asidin ise; antioksidan özelliği sayesinde, tütün dumanının oluşturduğu olumsuz etkileri belirgin biçimde azalttığı gözlendi.