Üç boyutlu baskı teknolojisi ile fonksiyonel ürün geliştirme ve tüketici eğilimi üzerine bir araştırma

Bu çalışmada turistlerin 3B baskılı yiyeceklerin özelliklerine yönelik algılarının incelenmesi ve bu algıların değer, tutum ve davranışlar üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca 3B baskılı yiyeceklerin özelliklerine yönelik algıların, algılanan değer üzerindeki etkisinin, gıda teknoloji neofobisinin düzenleyici rolüyle birlikte araştırılması bir diğer amaçtır. Araştırmanın teorik temelini Homer ve Kahle'nin (1988) Değer-Tutum-Davranış modeli oluşturmaktadır. Literatürde sıklıkla teorik modeller üzerinden yapılan tutum ve niyet analizlerine ek olarak, bu çalışmada bizzat 3B gıda ürünleri geliştirilmiş, duyusal analizler gerçekleştirilmiş ve tüketici tepkileri gerçek deneyim üzerinden ölçülmüştür. Araştırma kapsamında ilk aşamada, literatürde sıkça kullanılan teorik modellere ek olarak, fonksiyonel özellik taşıyan katkı maddesiz iki farklı 3B gıda ürünü (tavuklu ve sebzeli) geliştirilmiş, bu ürünler üzerinde besin değeri, mikrobiyolojik analiz, enstrümantal renk ölçümü ve duyusal değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen ürünlerde Creality Ender 3 V2-Neo model FDM tipi 3B yazıcı kullanılmıştır. Besin değeri analizi sonuçlarında her iki ürünün farklı besin ihtiyaçlarına yönelik fonksiyonel nitelikler sunduğu belirlenmiştir. Mikrobiyolojik analiz sonuçlarında, ürünlerin mikrobiyolojik açıdan güvenli olduğu ve iki ürünün TS 5000-U kalite standardını karşıladığı ortaya konmuştur. Duyusal analiz sonucunda tavuklu 3B ürünün genel beğenisi yüksek; sebzeli ürünün ise iyiye yakın bulunmuştur. Araştırmanın nicel bölümünde ise Kapadokya bölgesinde 463 yerli ve yabancı turiste 29 Ocak–3 Şubat 2024 tarihleri arasında kolayda örnekleme yöntemiyle yüz yüze anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler, yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarında, 3B baskılı gıda özelliklerinin hem fayda değerini hem de hedonik değeri etkilediği belirlenmiştir. Fayda değeri ve hedonik değerin tutumu, tutumun da satın alma niyetini etkilediği ortaya konmuştur. Gıda teknoloji neofobisinin, 3B gıda özellikleri ile fayda değeri arasındaki ilişkide anlamlı bir düzenleyici etkisi bulunurken, hedonik değer ile ilişkide bu etki gözlenmemiştir. Elde edilen sonuçlar ışığında teorik ve pratiğe yönelik öneriler geliştirilmiştir.