Üç eser örneğinde Türk tiyatrosunda öz-yenidenyazma

Geçmiş dönemlerde yazılan metinler, günümüze kadar değişip dönüşerek yeni bir metin hâline gelebilir. Yazıldığı dönemde farklı bir okuyucu kitlesine sahip olan bu metinler, kazandıkları yeni anlamla birlikte yeni bir okur kitlesine hitap edebilmektedir. Bu şekilde yeniden yazılan metinler bulundukları dönemden yeni bir döneme taşınma imkânı bulmaktadır. Başka yazara ait ya da anonim bir metni yeni bir metin hâline dönüştürmek "yenidenyazma" olarak adlandırılmaktadır. Çalışma konumuzu oluşturan "öz-yenidenyazma" ise bir yazarın kendi eserini yeniden yazması ve onu yeniden anlamlandırmasıdır. Yazarlar eski bir romanını, hikâyesini, şiirini ilerleyen yıllarda bazı değişiklikler ve yeni düzenlemelerle yeniden kaleme alabilirler. Öz-yenidenyazma örneklerine gerek dünya edebiyatlarında gerekse Türk edebiyatında rastlanmaktadır. Çalışmamızda "öz-yenidenyazma" kavramı tiyatro türü üzerinden incelenecektir. Bu noktada tiyatro türünü seçmemizin sebebi daha önce hikâye ya da roman olarak yayımlanan eserlerin daha sonra yazarları tarafından tiyatroya çevrilmesi işleminde teknik açıdan türsel bir değişimin de söz konusu olmasıdır. Tezimizde bu bağlamda üç piyes incelenecektir: Türk edebiyatının önemli yazarlarından Reşat Nuri Güntekin'in 1943 yılında sahnelenen Yaprak Dökümü adlı piyesi, aynı isimle önce roman şeklinde kaleme alınmıştır. Aziz Nesin'in 1962 yılında yayımlanan Toros Canavarı adlı piyesi, ilk olarak 1953 yılında hikâye şeklinde yazılmıştır. Haldun Taner ise 1954 yılında yazdığı Ayışığında Çalışkur adlı hikâyesini 1977 yılında Ayışığında Şamata adıyla piyes şekline dönüştürmüştür. Roman ya da hikâyeden piyese dönüştürülerek yeniden yazılan bu eserlerde bazı değişikliklerin olması kaçınılmazdır. Çünkü sahnelenmek amacıyla yazılan piyesler belirli bir zaman dilimi ile sınırlandırılmaktadır ve tiyatroda temel anlatım tekniği roman ve hikâyeden farklı olarak diyalogdur. Dolayısıyla inceleyeceğimiz yazarlar eserlerini piyese dönüştürürken içerikle beraber teknik değişiklikler de yapmışlardır. Bu çalışmada incelenen eserlerin tiyatro metnine dönüştürülürken yapılan değişiklikler tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu tespit çalışması yapılırken belirli bir çerçeve çizilmeye çalışılacak ve değişiklikler dört ana başlık altında ele alınacaktır. Böylece öz-yenidenyazma sürecinin bu eserlerde nasıl gerçekleştiği somut olarak ortaya konulmaya çalışılacaktır.