Udî Nevres Bey ve Udî Yorgo Bacanos'un şarkı formundaki eserlerinin usûl-arûz vezin ilişkisi yönünden incelenmesi

XX. yüzyılın ud icrasının en önemli iki ismi olan Udî Nevres Bey ve Udî Yorgo Bacanos yapmış oldukları icralarla ud sazının gelişimine büyük katkı sağlamalarının yanı sıra besteledikleri eserlerde yaşamış oldukları döneme damgalarını vurmuşlardır. TRT nota arşivinde yapılan taramalar sonucunda Udî Nevres Bey'in 2 saz eseri, 7 sözlü bestesi ve Yorgo Bacanos'un da 1 saz eseri, 7 sözlü bestesi olmak üzere toplamda 17 eser günümüze ulaşmıştır. Bu çalışma Udî Nevres Bey'in 7 eseri ve Yorgo Bacanos'un 7 eseri olmak üzere şarkı formunda bestelemiş oldukları toplamda 14 eserin, usûl-arûz vezin ilişkisini gösteren şablonların oluşturulması, eserlerin güftelerinin şekil özelliklerini oluşturarak şarkı formunda hangi arûz kalıplarının kullanıldığı tespiti amaçlanmıştır. Çalışmada belirlenen şarkı formunda bestelenmiş eserler içerik analizi yöntemi kullanılarak güftelerdeki şekil özellikleri, usûl-arûz vezin ilişkisi gösterilen şablon ve eserlerin içindeki melodik düzüme ayrıca yer verilmiştir. Bu çalışma, nitel bir araştırma olup sistematik tarama deseni ile desenlenmiştir. Araştırmada veriler doküman inceleme yoluyla toplanmış, belirlenen şarkı formunda bestelenmiş eserler betimsel analiz yöntemi kullanılarak güftelerdeki şekil özellikleri, usûl-arûz vezin ilişkisi gösterilen şablon ve eserlerin içindeki melodik düzüme ayrıca yer verilmiştir. Udî Nevres Bey'in şarkı formunda bestelediği 7 eserin 4'ü Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün, 2'si Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün 1'i de Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün vezninde bestelendiği tespit edilmiştir. Eserlerde sözlerin usûl darpları açık heceler kısa darplara, kapalı heceleri ise uzun darplara gelmiş olup bu durum, dengeli bir usûl-arûz vezin ilişkisini göstermiş olup ayrıca prozodik açıdan estetik bir yapı oluşturduğu saptanmıştır. Bu eserlerden; Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün vezninde olanlarının 3 tanesi ağır aksak (9/4) 1 tanesi aksak semai (9/8) usulünde bestelenmiştir. Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün vezninde olan 2 eserde devri hindi (7/4) usulünde bestelenmiştir. Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün / Mefâîlün aksak (9/8) usulünde bestelenmiştir. Udî Yorgo Bacanos'un şarkı formunda bestelediği 7 eserin 4'ü Mefûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün, 2'si Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün, 1'de Mütefailün / Mütefailün vezninde bestelendiği tespit edilmiştir. Eserlerde sözlerin usûl darpları açık heceler kısa darplara, kapalı heceleri ise uzun darplara gelmiş olup bu durum, dengeli bir usûl-arûz vezin ilişkisini göstermiş olup ayrıca prozodik açıdan estetik bir yapı oluşturduğu saptanmıştır. Bu eserlerden; Mefûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün vezninde olanlarının 3 tanesi sengin semai (6/4), 1 tanesi de Türk aksağı (5/8) usulünde bestelenmiştir. . Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilâtün / Fâilün vezninde olanlar olan 2 eserde ağır aksak (9/4) usulünde bestelenmiştir. Mütefailün / Mütefailün vezninde olan eser de semai (3/4) usulünde bestelenmiştir. Anahtar kelimeler: Türk Mûsıkîsi, Türk Sanat Müziği, Udî Nevres Bey, Udî Yorgo Bacanos, Şarkı formu, Usûl-Ârûz Vezin İlişkisi.