Ülkemizde yetiştirilen bazı zeytin çeşitlerine ait yaprakların oleuropein miktarlarının belirlenmesi, saflaştırılması, İn Vitro antioksidan ve antidiyabetik etkilerinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmada, Türkiye'de yaygın yetiştirilen zeytin çeşitlerine ait yapraklardaki oleuropein (OLP) ve toplam fenolik madde (TPC) miktarları belirlenerek OLP için verimli bir ekstraksiyon ve saflaştırma yöntemi geliştirilmiş ve ardından elde edilen materyalin antioksidan ve antidiyabetik etkileri değerlendirilmiştir. Yöntem: OLP ekstraksiyonu, ultrasonik destekli ekstraksiyon (UAE) yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve işlem parametreleri Yanıt Yüzey Metodu (RSM) ile optimize edilmiştir. Elde edilen ekstrakt, lipofilik bileşiklerin uzaklaştırılması, sıvı-sıvı ekstraksiyonu ve silika jel kolon kromatografisi adımlarıyla saflaştırılmıştır. OLP miktarı Ultra Performans Sıvı Kromatografisi (UPLC) ile, TPC düzeyi Folin-Ciocalteu yöntemiyle, antioksidan aktiviteler DPPH● ve ABTS●⁺ analizleriyle, antidiyabetik etkileri ise α-amilaz ve α-glukosidaz enzim inhibisyon testleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Tez kapsamında incelenen zeytin yaprağı çeşitlerinden OLP içeriği en yüksek olan çeşit Hamza Çelebi, TPC içeriği en yüksek olan ise Çilli çeşidi olarak belirlenmiştir. OLP düzeyi yüksek olarak belirlenen çeşitten UAE yöntemi ile OLP ekstraksiyonunda en yüksek verim için koşullar %87 etanol, 60°C ve 37 dakika olarak belirlenmiş olup OLP verimi %4,87 olarak hesaplanmıştır. Bu çeşitte gerçekleştirilen saflaştırma işlemleri sonucunda ise %68,29 saflıkta ve %74,37 geri kazanımla OLP izole edilmiştir. Saflaştırılan materyalin DPPH ve ABTS aktiviteleri sırasıyla 107,99±0,93 ve 124,37±1,45 mg TE/g iken, ekstraktta bu değerler 56,21±1,28 ve 43,23±1,23 mg TE/g olarak belirlenmiştir. Elde edilen ekstrakt (%4,87 OLP) ve saflaştırılan materyalin (%68,29 OLP) α-glukosidaz enzimine karşı konsantrasyona bağlı olarak inhibitör etki gösterdiği belirlenmiştir. Yapılan karşılaştırmada, 2000 ppm konsantrasyonunda akarboz %79,38, saflaştırılan materyal %56,55 ve ekstrakt %58,65 oranında inhibisyon sağlamıştır. Sonuç: Elde edilen bulgular; zeytin yaprağı ekstraktı ve saflaştırılan materyalin yaygın kullanılan bir antidiyabetik ajan olan akarboz ile karşılaştırıldığında α-glukosidaz enzimi üzerindeki etkileri bakımından inhibitör bir aktivite gösterdiğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: oleuropein, ultrasonik, saflaştırma, antidiyabetik, antioksidan