Ultrasonik destekli ekstraksiyon işlemi ile çemen otu tohumundan bazı biyoaktif bileşenlerin ekstraksiyonu, elde edilen bileşenlerin karakterizasyonu ve stabilitelerinin belirlenmesi

Bu tez çalışmasında, çemen otu tohumunda bulunan fenolik bileşenler ve diyet lifinin klasik ve ultrasonik destekli ekstraksiyon (UDE) işlemleri ile farklı işlem koşullarında ekstraksiyonu gerçekleştirilmiştir. Tüm ekstraksiyon koşullarında elde edilen fenolik ekstraktların toplam fenolik madde, toplam flavonoid, antioksidan aktivite ve toplam saponin içerikleri belirlenerek karakterizasyonu sağlanmıştır. Fenolik bileşenlerin ekstraksiyonu için, klasik ve UDE yöntemlerinde en yüksek antioksidan aktivitenin sağlandığı işlem değişkenlerinin (çözgen karışım oranı, katı/çözgen oranı, ultrasonik genlik, süre) optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. Optimum koşullarda UDE işlemi (13.26 g/l katı-çözgen oranı, %54.72 ultrasonik genlik ve 59.71 dakika ekstraksiyon süresi) ile elde edilen fenolik ekstraktların toplam fenolik madde, toplam flavonoid ve toplam saponin içeriklerinin klasik ekstraksiyona göre, yarı işlem süresinde >%25, antioksidan aktivitenin ise (5.02 Trolox/g kuru örnek) %21 daha fazla olduğu görülmüştür. Ayrıca, her iki ekstraksiyon işleminde optimum koşullarda elde edilen fenolik ekstraktların farklı sıcaklık (60-100°C) ve pH değerlerinde (pH 3.0-9.0) ısıl stabiliteleri belirlenmiş ve örneklerin ısıl stabilitesinin pH 3.0'te en yüksek, pH 9.0'da en düşük olduğu görülmüştür. UDE işlemi ile elde edilen ekstraktların her koşulda ısıl stabilitelerinin klasik ekstraksiyon ile elde edilenlere göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Çemen otu tohumundan diyet lifi ekstraksiyonu için alkali ortamda klasik ekstraksiyon ve UDE işlemleri gerçekleştirilmiş ve en yüksek ekstraksiyon veriminin sağlandığı işlem değişkenlerinin (katı/çözgen oranı, NaOH konsantrasyonu, ultrasonik genlik, süre) optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. Farklı koşullarda elde edilen ekstraktlardan çözünür ve çözünmez diyet liflerinin izolasyonu gerçekleştirilerek lif örneklerinin fiziko-kimyasal (su tutma kapasitesi, yağ tutma kapasitesi, şişme kapasitesi) ve fonksiyonel özellikleri (glukoz adsorpsiyon kapasitesi, α-amilaz inhibisyon kapasitesi) belirlenmiştir. UDE işlemi için en yüksek toplam diyet lifi veriminin (%79.35) elde edildiği optimum koşullar, 52.3 g/l katı/çözgen oranı, %57.86 ultrasonik genlik ve 24.68 dakika ekstraksiyon süresi olarak belirlenmiştir. En yüksek ekstraksiyon verimine ulaşılan sürenin UDE işleminde klasik ekstraksiyona göre 4.8 kat daha kısa olduğu görülmüştür. Her iki ekstraksiyon yöntemi için, farklı ekstraksiyon koşullarında elde edilen çözünmez diyet liflerine ait karakteristik özelliklerin çözünür diyet liflerinden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Klasik ekstraksiyon ve UDE işlemleri ile ekstrakte edilen diyet liflerinin iki farklı depolama koşulunda (25°C ve %40 RH'da 6 ay, 38°C ve %90 RH'da 3 ay) fiziko-kimyasal ve fonksiyonel özelliklerinin depolama süresince değişimleri takip edilerek depolama stabiliteleri belirlenmiştir. UDE ile elde edilen diyet liflerinin depolama stabilitesinin klasik ekstraksiyon ile elde edilen örneklere göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir.