Ulusal ve Uluslararası Hukuk bağlamında vicdanî ret

Devletler, ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel nedenleri, ulusal çıkarları, güvenlik ve tehdit algılamaları ile savunma doktrinleri kapsamında vicdanî ret hususunda farklı yaklaşımlar sergilemektedirler. Zorunlu askerlik hizmetini benimsemiş olan bazı devletler ise vicdanî ret kurumunu kabul etmiş ve vicdanî ret ileri süren kişiler hakkında zorunlu askerlik hizmeti yerine geçen alternatif hizmetler öngörmüştür.Avrupa Birliği üyesi olan devletlerin tümünde vicdanî ret kurumu bulunmaktadır. Avrupa Konseyi üyesi ülkelerden halihazırda 24 ülkede zorunlu askerlik sistemi bulunmakla birlikte bu ülkelerde vicdanî ret kurumu da kabul edilmiştir. Avrupa Konseyi üyesi olan ülkelerden sadece Türkiye ve Azerbaycan'da vicdanî ret kurumu bulunmamaktadır.Anayasanın 72. maddesinde, askerlik hizmeti değil vatan hizmeti herkes tarafından yerine getirilmesi gereken bir zorunluluk olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla vicdanî ret uygulamasının kabul edilebilmesi için anayasal bir engel bulunmamaktadır. Buna karşılık 1111 sayılı Askerlik Kanununda askerlik hizmeti Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan her erkek için zorunlu bir hizmet olarak öngörülmüştür. Ayrıca, Askeri Ceza Kanununun 45. maddesinde, vicdanî ret suç teşkil eden eylemler bakımından bir mazeret olarak da kabul edilmemektedir.Ülkemizde vicdanî ret, özellikle ulusal ve uluslararası mahkemelerde yargılama konusu olmaya başlaması nedeniyle kamuoyunun gündeminde yer almaya başlamıştır. Bugün itibarıyla uluslararası sözleşmeler ve uluslararası kurumların kararları ışığında, Ülkemizin, vicdanî reddi kabul ederek zorunlu askerlik hizmeti yerine alternatif hizmetleri kabul etmesi hususunda uluslararası hukuktan kaynaklanan bir zorunluluk bulunmamaktadır. Ancak AİHM'nin Ülke başvurusunda verdiği ihlal Kararı doğrultusunda en azından vicdanî retçilere askerlik hizmetinden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmemelerinden dolayı tek bir ceza verilmesi ve bu cezanın infazını müteakip askerlik hizmetinden muaf tutulmalarını öngören yasal bir değişiklik yapılması zorunlu hâle gelmiştir.