Uluslararası finansal piyasalardaki gelişmeler ve Türk piyasalarına etkisi

1970'li yıllardan sonra finansal piyasalar hızlı bir değişim sürecinegirmiştir. Finansal piyasaların liberalizasyonu ve sonuç olarak sermayeninherhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın serbest dolaşımı, teknoloji ve iletişimalanındaki gelişmeler sayesinde piyasa katılımcıları piyasalar arasındaki fizikimesafe engellerini aşarak farklı piyasalarda işlem yapabilme olanağına sahipolmuş ve yine aynı faktörler tarafından mümkün kılınan takas sistemleri buişlemlerin netleştirilmesini sağlamıştır.Yeni finansal mimarinin yarattığı bu yeni ortamda bilgi ve sermayedolaşımının serbestleşmesi finansal piyasaların entegrasyonuna yol açarak,bir piyasadaki gelişmelerin diğer piyasaları da etkilemesiyle sonuçlanmıştır.Bu durum yatırımların en iyi şekilde değerlendirilmesine olanak veriyor vedaha düşük maliyetlerle fon bulmaya olanak veriyor olsa da, oldukçaistikrarsız bir ortam yaratmıştır. Dengelerin her an değişebildiği bu yeniortamda yatırım yapmak çok daha riskli bir hale gelmiş ve finansal krizlerkaçınılmaz olmuştur.Türkiye'de 1978, 1994 ve 2001 yıllarında önemli sayılabilecek finansalkrizler görülmüştür. Ayrıca Asya ve Rusya krizi de Türkiye'yi önemli ölçüdeetkilemiştir. 1980 sonrası ülkemizde karşılaşılan krizlerin temelinde finansalliberalleşme ve küreselleşmenin rol oynadığı görülmektedir.Yeni finansal krizlerin olmaması veya olabilecek krizlerinderinleşmemesi açısından döviz piyasalarında alınabilecek önlemlerarasında; işlemlerin vergilendirilmesi, kurların sabitleştirilmesi veya kurlimitlerinin belirlenmesi, katlı döviz kuru uygulanması (sermaye piyasasıişlemleri için ayrı, reel piyasalar için ayrı kur uygulanması), uluslararasıbankacılık denetiminin arttırılması, sermaye kaçışının engellenmesi, tradinghalts uygulamaları (kriz ortamında finansal işlem piyasalarının kapatılması),target zone sistemi (uluslararası işbirliği ile gerçek olmayan kurdeğişikliklerinin önlenmesi) kurulması sayılabilir. Bununla birlikte uluslararasıuyarıcı bir sistemin kurulması, IMF kotalarının arttırılması, IMF garantiliborçlanma kolaylığı, finansal hareketlerin GATT'a benzer bir süreççerçevesinde düzenlenmesi de alınabilecek diğer önlemler olacaktır.Yatırımcının korunması ve yeni düzenin getirdiği finansal risklerinkontrolü açısından başlatılan bir diğer girişim de Basel Uzlaşısıyla olmuştur.Basel-1 Standartları ile bankaların uymaları gereken çalışma kriterleribelirlenmiş ve bankaların krizlere karşı dayanıklılığını artırmak üzere, bankasermayelerinin, riskli aktiflere oranının yüzde 8'den az olamayacağını ifadeeden sermaye yeterlilik rasyosu getirilmiştir. Zamanla mali piyasaların, dahada gelişmesi ve işlemlerin karmaşıklaşması sonucu, Basel-I kriterlerininyetersiz kaldığı görülmüş ve yeni standartlar için çalışma başlatılmıştır.Bunun sonucu, 2007 yılı başından itibaren uygulamaya giren Basel-IIKriterleri, risk odaklı sermaye yönetimi, risk odaklı kredi fiyatlamasınıberaberinde getirmiştir.Dünya piyasalarına bakıldığında, 2000 yılında başlayan ve 2004 yılınakadar devam eden makroekonomik istikrar; öncelikle enerji ve diğerhammadde fiyatlarındaki yükseliş ve varlık fiyatlarında yaşanan artışlarla yenibir bozulma sürecine girmiştir. Söz konusu bozulma sürecinde global dışticaret dengesizlikleri artmıştır. Bu durumun yarattığı enflasyonist baskı ise,gelişmiş ülkelerdeki para politikası uygulayıcılarının politika faizlerinde artışlaryapmak yoluyla enflasyonu kontrol altına alma girişimleri nedeniyle, globallikiditenin daralacağı beklentilerini kuvvetlendirmiştir.Bu gelişmeler ülkemizin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkeekonomilerini büyük ölçüde etkilemektedir. Ülkemizde gelişmişekonomilerdeki makroekonomik dalgalanmalara bağlı yoğun sermayeçıkışları yaşanması endişesi, risk primlerini yükseltirken buna bağlı olarakfaiz ve döviz kurlarındaki dalgalanmaları artırmıştır.