Uluslararası gönüllü hizmet sunumunda sivil toplum kuruluşları ve sosyal inovasyon: Nitel bir çalışma

Son yıllarda sivil toplum kuruluşlarının dünya çapında dezavantajlı toplulukların refahını sağlamadaki rolünün giderek daha önemli hale geldiği, devletlerin, ulusal ve uluslararası kuruluşların bir tamamlayıcısı niteliğine dönüştükleri görülmektedir. Sivil toplum kuruluşlarından artan beklenti beraberinde büyük bir sorumluluk da getirmiş, sosyal sorunların çözümünde sosyal inovasyon bu kuruluşların gündemine hızlı bir giriş yapmıştır. Dolayısıyla uluslararası insani yardım ve kalkınma alanında sosyal inovasyon alanında veriye dayalı kapsamlı araştırmalar son derece önemli hale gelmiştir. Bu ihtiyaca binaen tez, uluslararası insani yardım sunan ve toplum gelişiminde rol üstlenen Türkiye merkezli sivil toplum kuruluşlarının yapılarını ve faaliyetlerini anlamayı ve hizmet sunma biçimlerini sosyal inovasyon açısından incelemeyi amaçlamıştır. Ayrıca bu çalışma sınır ötesindeki toplumsal sorunlara yönelik yenilikçi çözümler geliştirme noktasında sosyal inovasyon ekosistemi içerisindeki aktörlerin rolünü ve sosyal inovasyon ekosistemini etkileyen unsurları belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma alanı ile ilgili derinlemesine bir anlayış geliştirmek aynı zamanda konu gereği sivil toplum kuruluşlarının sosyal inovasyonla ilgili algılarını, tutumlarını ve süreci daha iyi anlayabilmek adına çalışma nitel araştırma yöntemine göre tasarlanmıştır. Araştırmada birincil veri toplama aracı olarak 10 sivil toplum kuruluşundan 15 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. İkincil veri toplama aracı olarak STK'ların yıllık faaliyet raporları, haber bültenleri, dernek/vakıf dergileri, broşürler vb. incelenerek doküman analizi yapılmıştır. Araştırma, Türkiye merkezli sivil toplum kuruluşlarının yenilikçiliğe açık olduklarını, yenilikçi projeler ürettiklerini ancak çoğunun inovasyon yolculuğunun daha başlangıcında olduklarını göstermiştir. İncelenen örnekler ve sivil toplum kuruluşlarının yenilikçi örnek projeleri daha iyi bir sistemin mümkün olduğunu kanıtlamaktadır. Sivil toplum kuruluşlarında sosyal inovasyonun desteklenmesinde yaratıcılığa değer veren, risk alabilen liderlerin, yenilikçi bir kurum kültürünün en önemli iç faktörler olduğu tespit edilmiştir. Yardım götürülen devletlerin bürokratik yapısı, bağışçıların geleneksel yardım kültürü dışına çıkmak istememeleri ve finansman sosyal inovasyon önündeki önemli dış faktörler olarak tespit edilmiştir. Ayrıca sosyal sorunlara odaklanan sosyal inovasyon ekosisteminde paydaş olarak tanımlanabilecek sivil toplum, akademi, kamu ve özel sektör arasındaki iş birliğinin önemi ortaya çıkmıştır. Araştırma sosyal inovasyon ile sivil toplum kuruluşları alanının sosyal sorunları çözme ve toplum refahını geliştirme açısından birbirini tamamlayıcı nitelikte olduğunu göstermiştir. Bu tez sosyal inovasyon çalışmalarına sosyal hizmet penceresinden bakarken aynı zamanda disiplinler arası bir yaklaşım geliştirmiş ve bu alandaki çalışmaların sınırlı olduğu Türkiye'de yeni araştırma alanlarının oluşturulmasına da katkı sunmuştur.