Uluslararası rekabet gücü üzerine karşılaştırmalı inceleme: Türkiye-AB ülkeleri örneği

Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin AB ülkeleri karşısında 1995-2021 döneminde SITC teknoloji sınıfına göre ayrılmış endüstrilerde uluslararası rekabet gücü üzerinde fiyata dayalı ve fiyat dışı belirleyicilerinin etkisinin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın ilk aşamasında Türkiye'nin AB ülkelerine kıyasla farklı teknolojik yoğunluğa sahip endüstrilerde ihracat düzeyleri Sabit Pazar Payı Analizi yardımıyla belirlenmiştir. İhracat performanslarının endüstrilere ve ülkelere göre farklılık göstermesi sebebiyle çalışma kapsamında yer alan her bir endüstri ve teknoloji yoğunluğu için yeknesak bir çıkarım yapılamayacağı belirlenmiştir. İlk aşamadan elde edilen bulgulara göre; a) Ülkelerin rekabet gücündeki değişim büyük ölçüde ülkenin ihracat artışına ve dünya ticaret hacmindeki değişime göre şekillenebilmektedir. Bununla birlikte dünya ticaret hacmi genellikle yüksek teknoloji yoğunluğa sahip ürünlerde artmaktadır. Dış ticaret kazancı sağlamanın bir yolu dünyada talebi artan ürünlerde ihracat pazar payını arttırmaktır. Çalışmanın ikinci aşamasında Türkiye ve AB ülkeleri arasında gerçekleşen dış ticarette kalite farklılıklarının öneminin belirlenebilmesi amacıyla endüstri-içi ticaret endeksleri elde edilmiştir. Farklı ağırlıklandırılma düzeylerine göre elde edilen endüstri-içi ticaret endeksi bulgularına göre; b) Türkiye'nin dış ticarete konu olan endüstrilerin çoğunluğu endüstri-içi ticaret şeklinde gerçekleşmektedir. Endüstrilere göre elde edilen endüstri-içi ticaret endeksine göre ise; aynı endüstri içinde dış ticaret gerçekleştirilmesinin önemli bir nedeni kalite farklılıklarına dayanmaktadır. İhraç ürünlerinde çeşitliliğin sağlanmasının yanında kalite arttırımı uluslararası ticarette rekabet avantajı sağlayacaktır. Çalışmanın son aşamasında ise Türkiye'nin rekabet gücü üzerinde Türkiye'nin ve AB ülkelerinin ihracat fiyatlarının, endüstri-içi ticaret endekslerinin ve teknolojik yoğunlukların etkisi statik ve dinamik panel veri analizleri yardımıyla belirlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre; c) Türkiye'nin ihracat fiyatı Türkiye'nin rekabet gücünü arttırırken; AB ülkelerinin ihracat fiyatı azaltmaktadır. Ancak Türkiye'nin rekabet gücü üzerinde Türkiye'nin endüstri-içi ticaret değerinin etkisi ihracat fiyatına kıyasla yüksektir. Çalışmanın ekonomik bulgularına göre; Dış ticaret eksik rekabet piyasasına uygun olarak gerçekleşmektedir ve dış ticarete konu olan ürünler heterojendir. Dış ticaret kazancının sağlanması amacıyla gerçekleştirilecek politikalarda fiyata dayalı unsurlardan ziyade fiyat dışı unsurların gelişmesine katkı sağlayan politikaların daha etkili olabileceği gözlemlenmektedir. Türkiye ve AB ülkelerinde var olan Gümrük Birliği anlaşmasının kapsamının genişlemesi Türkiye'nin ihraç ürünlerinde kalite ve ürün farklılıkları üzerinde olumlu katkıya neden olabilecektir. Türkiye'nin dış ticaretten elde edilen katma değerlerle refah artışı ihraç ürünlerinde kaliteye ve yüksek teknolojili ürünlere önem vermekle sağlanacaktır.