Uluslararası tarımsal emtia fiyatlarının pay senedi piyasası üzerindeki etkisinin ekonometrik analizi: Türkiye üzerine bir uygulama

Dünya'daki milyarlarca insanın temel beslenme kaynağı tarımsal ürünlerdir. Tarımsal ürünler aynı zamanda bazı sanayi dalları için hammadde ve yarı mamul olarak da kullanılmaktadır. Tarım endüstrisinin bu önemli rolünün yanı sıra dünya genelinde önemli bir istihdam alanı sağlamaktadır. Dünya nüfusunun artması, küresel ısınma, su kaynaklarının tükenmesi, ekilebilir tarım arazilerinin azalması ulusal ve uluslararası zeminde güvenlik sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Küresel anlamda tarım arz ve talebinde ortaya çıkması muhtemel dengesizlikler tarımsal ürünlerin fiyatlarında artış sağlayabilir niteliktedir. Bu açıdan geleceğin stratejik ürünleri olarak adlandırılan tarımsal ürünlerin uluslararası fiyatları ekonomik ve finansal göstergeler üzerinde önemli sonuçları olabilecek potansiyele sahiptir. Pay senedi piyasaları üzerinde etkisi olabilecek unsurların belirlenmesi, incelenmesi ve aralarındaki ilişkinin saptanması piyasa katılımcıları için oldukça önemli bir konudur. Bu doğrultuda çalışmanın amacı uluslararası tarımsal emtia fiyatlarının borsa endeksi üzerindeki etkisinin incelemesi olarak ifade edilebilir. Çalışmada BIST100 fiyat endeksi değişkeni bağımlı değişken olarak kullanılmış ve T.C Merkez Bankası resmi internet sitesinden elde edilmiştir. Bağımsız değişkenler ise et, tomruk, pirinç, kauçuk, şeker, çay, buğday ve soya yağının uluslararası fiyatları olup Dünya Bankası resmi internet sitesinden derlenmiştir. Veriler yıllık olup 1986-2019 dönemini kapsamaktadır. ARDL Sınır testi çerçevesinde yapılan analizler sonucunda BİST100 endeksi ile et, tomruk, pirinç, kauçuk, şeker, çay, buğday ve soya yağının uluslararası fiyatları arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin olduğu söylenebilir. Pirinç, kauçuk ve soya yağının uluslararası fiyatlarındaki artış BİST 100 endeksinde istatistiksel olarak anlamlı artış meydana getirmektedir. Buna karşın, şeker, çay ve buğdayın uluslararası fiyatlarındaki artış ise BİST 100 endeksinde istatistiksel olarak anlamlı azalış meydana getirmektedir. Et fiyatlarının borsa endeksi üzerinde negatif, tomruk fiyatlarının da pozitif bir etkisi olmakla birlikte bu bulgular istatistiksel olarak anlamlı değildir.