Uluslararası üretim zincirinde Türkiye'nin yeri ve işgücü istihdamına etkileri

Uluslararası üretim zinciri, bu tezde, nihai mal üretimi için uluslararası yeni iş bölümüne göre coğrafi olarak parçalanmış, ardışık, üretken faaliyetler dizisi şeklinde tanımlanmaktadır. Uluslararası üretimin yaygınlaşması ve az gelişmiş ülkelerin sanayi üretimine katılması, 1970'li yıllarda kapitalizmin krizinin aşılması için bir çözüm olarak sunulmuştur. Uluslararası yeni iş bölümü, kâr oranlarının düştüğü sektörlerde üretim maliyetinin azaltılması için işgücü maliyetinin düşürülmesini üretimin uluslararasılaşmasının temel nedeni olarak kabul etmektedir. Tezde de Türkiye'nin ihracata yönelik sanayileşme politikasını benimseyerek uluslararası üretime katılmasının işgücü istihdamı üzerindeki etkileri, üretim zincirleri temelinde araştırılmıştır. Bunun için Türkiye'nin üretim ve dış ticaret yapısı girdi-çıktı analizleriyle incelenerek üretim zincirleri oluşturulacak sekiz sektör seçilmiştir. Bu sektörlerin üretim zincirleri; giyim, otomotiv, gıda, inşaat, elektrik-elektronik, kâğıt, mobilya ve lojistik başlıkları altında oluşturulmuştur. Türkiye'nin uluslararası üretim zincirlerinde hangi sektörlerde konumlandığı, her üretim zinciri için oluşturulan Türkiye tablolarıyla belirlenmiştir. Bu tablolarda, Türkiye'nin konumlandığı sektörün üretim zincirinin hangi aşamasında bulunduğu, Türkiye'nin sektör üretimini ihracata mı iç piyasaya mı yönelik olarak gerçekleştirdiği, sektöre yönelik iç talebin ne kadarının ithalat yolu ile karşılandığı (ithalat penetrasyon oranı), zincir içinde sektörün katma değer ve istihdam payı, mesleki dağılımı ve rekabet gücüne ilişkin bilgiler yer almaktadır. Türkiye'nin her üretim zincirinde konumlandığı sektörün işgücü istihdamı üzerindeki etkileri; istihdam hacmi, çalışma saatleri, katma değer, çalışan başına katma değer, saatlik ücret ve üretim değeri içinde ücretlerin payı açısından Türkiye ve AB ülkeleri karşılaştırılarak incelenmiştir. Çalışmanın bulgularına göre Türkiye; giyim, otomotiv, gıda, lojistik sektörlerinin uluslararası üretim zincirlerinde uluslararası yeni iş bölümüne uygun olarak uzmanlaşmaktadır. Türkiye, konumlandığı belirlenen sektörlerde ihracat partnerlerinden daha düşük bir işgücü maliyetiyle ve ithalat partnerlerinden daha yüksek bir işgücü maliyetiyle üretim yapmaktadır. Bu durum, Türkiye'nin işgücü maliyetinin düşüklüğü üzerinden uluslararası iş bölümündeki yerini aldığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: uluslararası üretim zinciri, işgücü istihdamı