Türkiye'de sosyal girişimcilerin kişisel değerleri ve deneyimleri üzerinden sosyal girişimciliği anlamak ve yeniden tanımlamak

Sosyal sorunları ele alma ve toplumun refahını iyileştirmede yaptığı katkılar sosyal girişimciliği giderek daha önemli hale getirmektedir. Sosyal girişimcilerin değerleri sosyal girişimcilik faaliyetlerinde belirleyici bir role ve öneme sahiptir. Bununla birlikte, değerlerin derinlemesine tartışılması ve sosyal girişimcileri nasıl etkilediği hakkında oldukça sınırlı çalışma bulunmaktadır. Bu tez sosyal girişimcilerin değerlerinin sosyal girişim faaliyetinde bulunmalarını nasıl etkilediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Tezin bir diğer amacı ise sosyal girişimcilerin deneyimlerine odaklanarak sosyal girişimciliği ve sorunlarını açığa çıkarmaktır. Bu amaçlara ulaşabilmek için nitel araştırma yöntemlerinden yorumlamacı fenomenoloji deseni kullanılmıştır. Ölçüt ve kartopu örnekleme yöntemi kullanılarak otuz beş sosyal girişimci ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerini desteklemek için ikincil veri olarak görüşülen sosyal girişimcilerin web siteleri ve videoları incelenmiştir. Elde edilen tüm veriler NVivo 12 Plus programı yardımıyla tematik analize tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları a) sosyal girişimciliği tanımlamak, b) sosyal girişimcilerin temel değerleri, c) değer temelli sosyal girişimcilik, d) sosyal girişimci olmayı etkileyen temel unsurlar, e) sosyal girişimci olmanın zorluk ve kolaylıkları olmak üzere beş ana temada sunulmuştur. Araştırma sosyal girişimcilerin yardımseverlik, insan hayatına dokunmak, adalet, eşitlik gibi kolektivist ve evrensel değerlere sahip olduğunu ve bu değerlerin sosyal girişimlerini başlatmakta, sürdürmekte kendilerini doğrudan motive etkilediğine dair görgül kanıtlar sağlamaktadır. Ayrıca sosyal girişimcilerin ortak kabul edilmiş net bir tanımı olmadığı için sosyal girişimcilik ekosistemindeki aktörlerin değerlerini merkeze alan değer temelli yeni bir yaklaşım önerilmiştir. Bu amaçla sosyal girişimcilik ekosistemindeki aktörler değer merkezli incelenerek değer temelli, taklitçi ve değer çatışması yaşayan olmak üzere üç tip sosyal girişimci belirlenmiştir. Araştırma sonuçları bu üç tip sosyal girişimcinin arasında ayrım yapabilme konusunda uygulayıcılara ve politika yapıcılara rehberlik sağlamaktadır. Ayrıca değer temelli sosyal girişimciler değerlerine uygun davranışlar sergiledikleri ve anlamlı bir iş yaptıklarına inandıkları için manevi tatminleri daha güçlü olup zorluklara karşı daha büyük bir direnç göstermektedirler. Araştırmanın bir diğer önemli sonucu insanları sosyal girişimci olmaya ve toplumsal fayda odaklı değerlerini geliştirmeye yönelten temel unsurların; a) sosyo-ekonomik faktörler, b) kültürel ve kurumsal yapılar, c) aile, eğitim ve sosyal çevre, d) değerler ve kişilik, e) deneyimler ve f) işte anlam arayışı ile yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu kapsamda araştırmanın bir diğer önemli sonucu insanları sosyal girişimci olmaya ve bu yönde faaliyette bulunmaya yönlendiren temel unsurları belirleyerek akademisyenlere, uygulamacılara ve politika yapıcılara sosyal girişimciliği geliştirmek için yapılması gerekenler hakkında derin bir anlayış sunmaktadır. Son olarak araştırma bulguları sosyal girişimcilerin kültürel açıdan, insan kaynağı açısından, finansman sağlama ve hukuki açıdan çeşitli sorunlar yaşadıklarını göstermektedir. Bununla birlikte sosyal girişimci olmanın uluslararası ilgi çeken bir konu olması nedeniyle destek ve hibelerin sayısının fazla olması, değerlerine uygun hareket ettikleri için güçlü maneviyat duymaları, ekosistemde hızlı öncü girişim olabilme gibi bazı avantajları da bulunmaktadır. Bu kapsamda tez sosyal girişimcilerin deneyimlerine odaklanarak sosyal girişimcilerin yaşadıkları zorluk ve kolaylıkları belirleyerek akademisyenlere, uygulamacılara ve politika yapıcılara değer temelli politikalar ve stratejiler önermektedir. Ayrıca çalışma sosyal girişimciliğe yönelik aile ve çevrede var olan olumsuz tutum ve algıların sosyal girişimciliğe yönelik farkındalık artıkça olumlu yönde değişebildiğine yönelik görgül kanıtlar sunmaktadır. Bu kapsamda sosyal girişimciliğin daha fazla tanıtımının yapılarak sosyal girişimciliğe yönelik farkındalığın artırılması önerilmektedir. Ayrıca toplumsal fayda değerlerini çocukluktan itibaren yücelten ve geliştiren bir aile yapısı, eğitim hayatı ve sosyal çevre sağlanabilirse bireyler sosyal girişimciliğe ve toplumsal sorunlara daha fazla ilgi duyabilir.