UNESCO dünya miras listesinde yer alan İran bahçelerinin sürdürülebilir yönetim açısından değerlendirilmesi

Tarihi değerlerin korunması, bir toplumu ve onu oluĢturan değerleri ve bu değerlerin içerdiği tüm dinamikleri göz önünde bulundurarak korumayı ve geliĢtirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaca ulaĢmak için en temel araç, bu değerleri toplumsal ve mekansal yaĢamın bir parçası haline getirmektir. Ġran mimarisi ve bahçe sanatında, mekansal kurgu ve görsel kombinasyonun hareket, dinamizm, simetri, denge ve koruma gibi tüm temel kavramlar, güçlü ve anlamlı bir Ģekilde yer almaktadır. Bu geleneksel uslüp uyum ve düzen sınırlarını aĢan, mahremiyet ve saygıyı çağrıĢtıran, fonksiyonel ve faydalı, gereksizlikten ve aĢırılıktan uzak, kendi kendine yeten bir özellik içermektedir. 2011 yılında (otuz beĢinci oturum sırasında), 1372 Kayıt numarası ile Ġran Bahçe Sanatı ve 9 örnek Ġran bahçesinin UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınma karar verilmiĢtir (UNESCO, 2011). "Evrensel değerlere sahip olan bu alanların Dünya Mirası listesine alınması, Ġran Bahçelerinin sürdürülebilir yönetiminde olumlu ve olumsuz etkilerini araĢtırmak, bu alanların sürdürülebilir yönetimi üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve bu alanların korunması için daha etkili stratejiler geliĢtirilmesine yardımcı olabilir. Ġran Bahçeleri gibi eĢsiz değerler ve özel yerler, kendi kimliklerini ve sosyal davranıĢlarını içerir. Genellikle tarihi dokuların en eriĢilebilir noktasında konumlanan ve günümüze kadar varlığını sürdürebilen küçük ölçekli mevcüt yeĢil ve açık alanlarının korunması, sıkıĢık kentsel alanların ekolojik sürdürülebilirliği açısından önemlidir. Bu nedenle kapsamlı araĢtırmalarla Ġran bahçelerindeki sürdürülebilirlik faktörlerinin çağdaĢ paradigmalara göre modellenmesi ve sürdürülebilir yönetiminin sağlanması, kalkınmaları açısından yararlı olacaktır. Bu araĢtırma kapsamında konunun tanımı ve problemin saptanması için ayrıntılı literatür taranmasıyla beraber Eski çağlarda Ġran Bahçelerini araĢtıran tarihçiler, gezginler ve bilim insanlarının farklı lisanlarda yayınlanan yazıları ve kitapları araĢtırılıp, UNESCO‟nun Dünya Mirası listesinde yer alan benzer evrensel değerlerin alanında gerçekleĢtirilen projeler ve yasal ve politik sistem, seçilme koĢulları ve genel iĢleyiĢleri incelenerek Dünya Miras Listesinde yer almanın avantaj ve dezavantajları irdelenmiĢtir. Ġran Bahçelerinin Dünya Mirası Listesine adaylık dosyası incelenip 9 bahçenin saha ve anket çalıĢmaları sonucunda, baĢlangıcından günümüze kadar geçen süreçte UNESCO destek projeleri kapsamında gerçekleĢen çalıĢmalar ve teĢvik edici uyarılar sonucu sürdürülebilir yönetimin etkileri araĢtırılmıĢtır. Evrensel değerlere sahip ve geleneksel yöntemlerle oluĢturulan kentsel açık ve yeĢil alanların sahip olduğu fiziksel, ekolojik, ekonomik ve sosyal değerlerin koruma sınırlarının bağlayıcı biçimde belirlenmesi ve çevresindeki tampon zonlarının korunması, bilinçli bir Ģekilde alınan uluslar arası desteklerle sürdürülebilir kent olgusunu geliĢtirmek, giderek artan yoğun ve negatif kentsel geliĢimin etkilerinden korunan çok iĢlevli peyzaj alanların geliĢime olanak sağlar. Ayrıca, bütünsel sürdürülebilir yönetim stratejileriyle kısa ve uzun vadede sürekli ve planlı bir Ģekilde yönetilen ve izlenen koruma ve kalkınma politikalarının uygulanması, yerel halkın ve kamuoyunun Dünya Mirası alanlarına karĢı aidiyet ve sorumluluk duygusunu artıracaktır.